Cevaplar.Org

VAAZ VE NASİHAT ADABI

Allah (c.c), Elçisi Hz. Muhammed'e (s.a.v): فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ "Artık sen öğüt ver, çünkü sen ancak bir uyarıcısın.”(Gaşiye 88/21) buyururken, Kelimullah olan Hz. Musa'ya da şöyle buyurmaktadır:


Muhammed Salih Ekinci

sghursi@gmail.com

2021-09-30 20:37:53

Allah (c.c), Elçisi Hz. Muhammed'e (s.a.v):

فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ

"Artık sen öğüt ver, çünkü sen ancak bir uyarıcısın."(Gaşiye 88/21) buyururken, Kelimullah olan Hz. Musa'ya da şöyle buyurmaktadır:

وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللّهِ

"onlara Allahın günlerini (Allah'ın nimet ve felâket günlerini) hatırlat" (İbrahim 14/5).Öyleyse hatırlatmak/vaaz, dini tebliğde önemli bir yere sahiptir.

 İnsanları irşad edecek kişinin niteliği, gayesi, irşadın keyfiyeti ve hangi kaynaktan beslendiği, esaslarının neler olduğu ve dinleyicilerin adabının ve günümüz vaizlerini bekleyen afetlerin neler olduğu konusundan söz edelim. Sadece O'ndan yardım istenir.

*Vaiz/Mürşid kişi, hadis ravisi ve şahit için şart koşulduğu gibi mükellef (akıllı, ergin) ve adil olmalıdır. Ayrıca hadis, tefsir bilmeli ve selef-i salihinden gelen haberleri ve onların yaşantılarını yeteri düzeyde bilmelidir. Hadis bilmeli derken; hadis kitaplarıyla iştigal etmeli, onlardaki hadisleri okumalı ve bir hadis hafızının haber vermesi ya da bir fakihin istinbatı yoluyla bile olsa o hadisleri anlamalı ve onların hangisinin sahih hangisinin zayıf olduğunu bilmeli.

*Mürşid/vaiz kişi tefsir bilmeli derken; Yüce Allah'ın Kitab'ının garib lafızlarını açıklamayı, müşkilini tevcih etme/anlamlandırma işiyle ve seleften gelen tefsir rivayetleriyle ilgilenmeyi kastediyoruz. Mürşidin, bu niteliklere sahip olmasının yanı sıra fesahat sahibi/diksiyonu düzgün, insanlarla, anlayabilecekleri dilden konuşan, güler yüzlü, itibar sahibi ve onurlu bir kişi olması da arzu edilmektedir.

 *İrşada yöntemine gelince; vaiz sadece istekli olanı irşad etmeli ve muhataplarının bıkkın olduklarını gördüğünde de konuşmasını kesmeli. Başka bir ifade ile muhataplar istekli olduklarında konuşmalı ve onlar hala istekli iken de konuşmasını sonlandırmalı.

*Vaiz, sohbet için mescid gibi temiz bir mekânda oturmalı ve sözlerine Allah'a hamd ederek, Resulüne, O'nun âline salat-selam getirerek başlamalı ve aynı şekilde de sohbetini hitama erdirmeli ve haziruna hususen, bütün Müslümanlara umumen de dua etmeli.

*Vaiz sohbetinde sadece terğibe(teşvike) ya da terhibe(korkutmaya) yer vermemeli, bilakis sünnetüllaha uygun biçimde her ikisine de yer vermeli. Zira Allah(c.c) Yüce Kitab'ında va'ddan(nimet/cennet müjdesinden) hemen sonra vaidi(cehennem/azap tehdidini), vaidden hemen sonra va'dı, müjdeden sonra da uyarıyı getirmektedir. Bir başka husus, vaiz kolaylaştırıcı olmalı zorlaştırıcı değil; belli bir zümreye değil umuma hitab etmeli; bir topluluğu zemm etmemeli ve belli bir şahsı eleştirmemeli. Eleştiri için yapması gereken, tariz yolunu seçmektir. Örneğin, bazı topluluklara/şahıslara ne oluyor da şöyle şöyle yapıyorlar demeli. Bir de vaiz, alay etmekten, ciddiyetsizlikten, seviyesiz ve düşük söz söylemekten uzak durmalı. Güzelin güzel, çirkinin çirkin olduğunu söylemeli, iyiliği emretmeli kötülükten sakındırmalı ve kim ne derse ona uyan, herkese ben seninleyim diyen dalkavuk biri olmamalı.

*Vaizin sahip olması ve gözden kaçırmaması gereken gayesine gelince; vaiz, fiillerinde, lisanını korumada, ahlakında, kalbe ait hallerde ve zikre devam etmede her daim Müslüman vasfına sahip olduğunu hatırda tutmalı. Saydığımız niteliklerin muhatap kitlede anlayış kapasitelerine göre aşama aşama tam olarak gerçekleşebilmesi için öncelikle onlara kılık kıyafette, namazda ve diğer hususlarda güzelliklerden faziletli olanlarını emretmeli ve kötülüklerden zararlı olanlarından sakındırmalı. Bu ahlakı kazandıktan sonra, onlara zikir çekmeyi emretmeli. Zikrin onlara tesir ettiğini gördüğünde, gönüllerini ve dillerini korumaları için onları teşvik etmeli. Yapılan telkinlerin etkili olabilmesi için de Yüce Allah'ın(c.c) geçmiş milletlerin başına getirdiği olaylar, O'nun göz kamaştırıcı fiilleri, tasarrufu ve dünyada çeşitli toplumlara azap etmesi ile sözlerini desteklesin ve ardından ölüm korkusu, kabir azabı, hesap gününün şiddeti ve cehennem azabı ile onları korkutsun. Terğib için de aynı yöntemi izlemeli.

 *Vaizin, irşad için başvuracağı kaynağa gelince, Allah'ın yüce Kitab'ının zahiri delaleti, Hz. Peygamber'in(c.c) muhaddisler nezdinde maruf olan sünneti, sahabe, tabiin ve diğer salih kişilerin sözleri ve Allah Resulünün yaşantısı bu kaynağı oluşturmaktadır.

*Vaiz rast gele ve ölçüsüzce kıssa anlatmamalı. Zira Sahabe nesli kıssacılığa şiddetle karşı çıkmış, kıssacıları mescitlerden çıkarmış ve dövmüşler. Bu kıssalar çoğunlukla sıhhati bilinmeyen israiliyatta, siyerde ve Kur'an'ının nüzulü ile ilgili rivayetlerde yer almaktadır. Vaazın temel unsurları ise terğib, terhib, anlaşılır örnekler vermek, gönlü yumuşatan kıssalar ve faydalı nüktelerdir. Vaizin sohbetinde yer vereceği mesele ya helal-haram kabilinden ya sufilerin adabından ya da davet türünden veya İslam inanç esaslarından bir meseledir.

*Sözün özü; vaizin öğrettiği bir mesele ve o meselenin öğretilmesinde de bir yöntem vardır. Dinleyicilerin âdâbına gelince; onlar şu husulara riayet etmeleri gerekir; konuşmacıya yüzünü dönmek, oyun oynamamak, boş konuşmamak, kendi aralarında konuşmamak, her konuda konuşmacıya fazla soru sormamak. Şayet soracağı sorunun konuyla güçlü bir münasebeti yoksa ya da avamın anlamaktan aciz olduğu türden ince bir mesele ise bulunduğu mecliste sussun ve istiyorsa konuşmacıyla baş başa kaldığında sorsun. Şayet dinleyicinin sorusunun, kapalı bir ifadeyi açmak ya da garip bir lafzı izah etmek gibi konuyla güçlü bir münasebeti varsa, dinleyici, konuşmacının sözünü bitirmesini beklesin ve ondan sonra sorsun. Konuşmacı sözünü üç defa tekrar etsin. Şayet dinleyiciler arasında farklı dili konuşan birileri varsa ve konuşmacı da o dilleri biliyorsa konuşsun. Ayrıca konuşmacı, kapalı ve ince söz söylemekten imtina etmeli.

*Günümüz vaizlerinde karşılaşılan sıkıntılara gelince o sıkıntılar şunlardır: konuları bir birbirine karıştırmak -hatta onların sözlerinin önemli bir bölümü karışık konulardan ibarettir- ve muhaddislerin aslı yok dedikleri dua ve salavata yer vermek, terğib ve terhib için abartılı konuşmak ve Kerbela olayını, ölümü ve diğer konuları çarpıtarak anlatmak.

 

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

ACBU’Z ZENEB HADİSİ

ACBU’Z ZENEB HADİSİ

Bir sorunun cevabı; “Müzedeki bir insanın iskeleti 2.000 senedir var olduğu söyleniyor. Halbu

NAMAZDA 17 SIRRI

NAMAZDA 17 SIRRI

İslam Literatüründe “el-Mabud” kelimesi hakiki mabud olan Allah’ın bir vasfıdır. Ebced d

İNSANLARIN AYIBINI GİZLEMEK

İNSANLARIN AYIBINI GİZLEMEK

Kişi kendisine nasıl davranılmasını istiyorsa, başkalarına da öyle davranmalıdır. Bu minva

CEHENNEM NEREDEDİR?

CEHENNEM NEREDEDİR?

Soru: Cehennem Nerededir? Cevap: Cennet ise Kur’an-ı Kerim'de zikredildiği gibi yüksektedir ve

RUM SURESİ ÖZELİNDE FITRAT DİNİ’NE BAKIŞ

RUM SURESİ ÖZELİNDE FITRAT DİNİ’NE BAKIŞ

Rum suresi, Mekki mukattaat sureler sisteminde yer alan, Kur’an’daki tertip numarası 30 olan bi

HADİSLER IŞIĞINDA KOMŞULUK İLİŞKİLERİ-2

HADİSLER IŞIĞINDA KOMŞULUK İLİŞKİLERİ-2

Ebû Hüreyre (r.a) anlatıyor: Rasûlullah (s.a.s) buyurdular ki: “Komşusu, zararlarından emin

HADİSLER IŞIĞINDA KOMŞULUK İLİŞKİLERİ-1

HADİSLER IŞIĞINDA KOMŞULUK İLİŞKİLERİ-1

Kıyâmetin pek yakın olduğu ve vaktin bereketinin azaldığı günümüzde, insanlar dünya tela

SAYGI GÖSTERGELERİ

SAYGI GÖSTERGELERİ

Toplum içerisinde âdâb-ı muâşeret dediğimiz; nezâket, saygı ve görgü kuralları, dünya v

SAHÂBENİN ADALETİ VE ÂLİMLERİN BUNA DAİR AÇIKLAMALARI-2

SAHÂBENİN ADALETİ VE ÂLİMLERİN BUNA DAİR AÇIKLAMALARI-2

İbn Hacer el-Heytemî diyor ki: "Sahabe arasında cereyan eden hâdiseler konusunda dilimizi tutmam

SAHÂBENİN ADALETİ VE ÂLİMLERİN BUNA DAİR AÇIKLAMALARI-1

SAHÂBENİN ADALETİ VE ÂLİMLERİN BUNA DAİR AÇIKLAMALARI-1

1.Hâfız ibn Hacer el-Askalânî el-İsâbe adlı eserinde diyorki: "Ehli-sünnet, sahâbenin âdil

FİTNE HADİSLERİNE İTİRAZLAR

FİTNE HADİSLERİNE İTİRAZLAR

Bazı İslami oturumlara katılan hocalardan birisi, bu hadislerin(gelecekte olan fitnelerden bahsed

İnfitar Suresi/6-8

Ey insanoğlu! Seni yaratıp sonra şekil veren, düzenleyen, mütenasip kılan, istediği şekilde seni terkip eden, çok cömert olan Rabbine karşı seni aldatan nedir?

GÜNÜN HADİSİ

Her kim bir namazı (kılmayı) unutursa (onu) hatırladığında kılsın. Onun bundan başka keffâreti yoktur.

KİTÂBU MEVÂKÎTİ'S-SALÂT-Buhari

TARİHTE BU HAFTA

*Emir Sultan hazretlerinin vefatı- 2 Mart 1389 *Hilafetin ilgası-3 Mart-1924

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI