BİR ÇOCUĞU GÖZÜNDEN TÜRKİYEDE İLK SİNEMA GÖSTERİSİ

Türkiye'de ilk sinema gösterisi, İstanbul'da, Galatasaray'da, ünlü Sponek birahanesinde, Polonyalı Musevi Sigmund Vaynberg tarafından düzenlendi. Bu olayı, Ercüment Ekrem Talu'nun Perde-Sahne dergisinde “İstanbul'da İlk Sinema Ve İlk Gramofon” başlığıyla 15 Ekim 1943 günü yayımladığı yazıdan izleyelim:


2022-10-22 08:18:58

Türkiye'de ilk sinema gösterisi, İstanbul'da, Galatasaray'da, ünlü Sponek birahanesinde, Polonyalı Musevi Sigmund Vaynberg tarafından düzenlendi. Bu olayı, Ercüment Ekrem Talu'nun Perde-Sahne dergisinde "İstanbul'da İlk Sinema Ve İlk Gramofon" başlığıyla 15 Ekim 1943 günü yayımladığı yazıdan izleyelim:

"Çocuktum. Sekiz dokuz yaşlarında vardım. Tam tarihini söyleyemeyeceğim ama, sanırım 1896-1897 yıllarıydı. Bir cumartesi günü, rahmetli ağabeyim Nejat'la birlikte okuldan çıktık. Cihangir'deki evimize gidecektik. Yatılı olmayan arkadaşlarımdan biri yolumuzu kesti:

-Duydunuz mu, dedi. Şurda, Sponek'in salonundabugün sinematograf (sinema sözcüğünün kısaltılmamışı) göstereceklermiş. İlginç bir şeymiş diyorlar, yeni bulunmuş... Fotoğrafın canlısı gibi bir şeymiş."

Ağabeyimle ben, çocuğu bizimle alay ediyor sandık, ama o içtenlikle konuşuyordu: "Saat dörtte başlıyormuş, ben gideceğim," diye sözünü tamamladı.

"Belki geliriz," deyip ayrıldık. Öğleden sonra evden izin koparmak kolay oldu. Olayı babam da biliyormuş, bu yeni buluşu gidip görmemizi sağlık verdi üstelik.

Sponek, tramvayın Galatasaray dönemecinde, şimdi bir gece kulübü olan, o zamanın tanınmış bir birahanesiydi. İçi geniş, sessiz ve serindi. O gün için bir

gösteri salonu durumuna sokulmuştu.

Kapıdan, yine o gün için çok büyük bir para olan onar kuruşu vererek girdik. Erken geldiğimizden, en ön sırayı kaptık. Zaten çok kalabalık olmadı. Sıralar dolmadı bile. Nerede sinemalara şimdiki can atma?

 O zamanlar halk eğlenceye daha mı az düşkündü? Yoksa, Cuma, Cumartesi, Pazar demeyip dinlenme gereğini duymadan kazanmayı mı seviyordu? Gündüz eğlenceleri ve hatta o devirde İstanbul'a sık sık gelen yabancı tiyatro, opera, operet, sirk topluluklarının gündüz düzenledikleri gösteriler pek ilgi bulmazdı.

Karşımızda bir, bir buçuk metrakeralik bir beyaz perde vardı. Buna bir anlam vermeden bakıyorduk. Yan duvarlardaki ilanlardan da bir şey anlayamıyorduk. Canlı fotoğraf, asrın harikası, Andluzya'da boğa güreşi, şimendüferle seyahat... Bunlar, içimizde, ne olduğu yolundaki öğrenme isteğini körüklemekten başka bir işe yaramıyordu.

Derken ortalık birden karardı. Yoğun bir karanlık içinde kalınca korktuk. Elim, bilinçsiz olarak ağabeyimin elini buldu, bir tehlikeli durum varmışcasına sımsıkı kavradım. Arka sıralardan ıslıklar başladı. Kimse, karanlığın durum gereği olduğunu kavrayamadığından, pencerelere örtülen kara perdelerin kaldırılması isteniyordu.

 O zamanlar İstanbul'da elektrik yoktu. Abdülhamit'in kuşkusu elektriğin yurdumuza girmesini engellemişti. Sinema makinesini çalıştırmak ve şeritini aydınlatmak için kullanılan petrol lambalarından çıkan gaz kokusu, seyircileri rahatsız etmekteydi. Perdenin önüne gelen biri, bu karartının gereğini açıkladı ve hemen ardından gösteri başladı.

Avrupa'nın bir yerinde bir istasyon... Bacasından fosur fosur kara dumanlar savuran bir lokomotif, arkasına takılı vagonlarla duruyor. Rıhtımda aceleyle gidip gelenler. Ama ne gidiş geliş! Birer deli sanırsınız hepsini. Hareketler o kadar hızlı, ölçüsüz ve tuhaf ki...

Tren kalktı. Elbette sessizce. Aman, yarabbi! Üstümüze geliyor. Kapkaranlık salonda kıpırdanmalar başladı. Trenin perdeden çıkıp seyircileri çiğnemesinden korkanlar, sanırım ne olur ne olmaz diye çıkıp gittiler.

Hani ben de korkmadım değil. Ama merakım beni yerime çiviledi. Bereket versinki tren çabuk geçti gitti...

İki dakika ara verildi. Bu kez bir boğa güreşi seyrettik. Azılı hayvanlar perdede üstümüze doğru seğirttikçe yüreğimiz ağzımıza geliyordu. Bu film daha yaman. Onu önceden göstermiş olsalardı,salonda kimsecikler kalmazdı. Tren bizi sinemaya alıştırmış oldu.

Bütün bu gösteri, yarım saat sürdü. Seans, geceye dek bir kaç kez yinelenecekti. Çıktık. Fennin bu olağanüstü buluşunu birbirimize anlatmaya, çözümlemeye cabalıyorduk. Aklımız bir türlü ermiyordu. Tartışması okulda günlerce sürdü. İstanbul halkının çoğunluğu da bu konuyu konuşuyordu. Kimi, bu sihirli buluşu görmeyi günah sayıyor, kimi gidip gördüğünden ötürü tövbe edip Tanrı'ya bağışlanmasını yakarıyordu. Aydınlarsa, bir uygarlık unsurunun daha yurda girmiş olmasından sevinç duyuyorlardı.

İşte ilk sinema, sinematograf adıyla İstanbul'a böyle geldi, böyle başladı.

Kaynak

Tarihimizde İlk'ler

Milliyet Yayınları, İst. 1973, 1. Baskı

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

BİR ÇOCUĞU GÖZÜNDEN TÜRKİYEDE İLK SİNEMA GÖSTERİSİ

BİR ÇOCUĞU GÖZÜNDEN TÜRKİYEDE İLK SİNEMA GÖSTERİSİ

Türkiye'de ilk sinema gösterisi, İstanbul'da, Galatasaray'da, ünlü Sponek birahanesinde, Polony

PİSLİK VE TEMİZLİK

PİSLİK VE TEMİZLİK

İstanbul'dan uzak kaldığım müddetçe bilhassa pire ve tahta kurusunun hasretini çekmiştim. Ge

ESKİDEN BÖYLEYDİ

ESKİDEN BÖYLEYDİ

Eskiden, özellikle bazı kadınlar arasında, sanki adını işitin¬ce, deliğinden başını çı

“BAŞBAKAN İRTİCALEN KONUŞACAK”

“BAŞBAKAN İRTİCALEN KONUŞACAK”

Bütün Dünya mecmuasının Mart 1948 sayılı nüshasında şöyle bir yazı var; “Eski başbaka

MEHMED AKİF NEYİ KASDETMİŞTİ?

MEHMED AKİF NEYİ KASDETMİŞTİ?

Herc ü merc ettiğin edvâra da yetmez o kitâb... Seni ancak ebediyyetler eder istiâb.” Mehme

“EN BÜYÜK ÇİZMEYİ KİM GİYER?”

“EN BÜYÜK ÇİZMEYİ KİM GİYER?”

Yavuz Bülent Bakiler beyefendi 12. 08. 2020 günkü görüşmemizde ilkokul senelerine ait beni ço

TEBRİK KARTLARI

TEBRİK KARTLARI

Sene 1965. Bir genel müdürlükte özel kalem müdür yardımcısıyım. Bayrama 10 gün var. Benim

BÜTÜN GECE ISLIK ÇALAN BİR YOLCU

BÜTÜN GECE ISLIK ÇALAN BİR YOLCU

1940’lı yıllarda bir Alman yolcu anlatıyor; “Geçen hafta başımdan garip bir vakıa geçti

“HAY ALLAHIM” DEDİRTEN BAZI HADİSELER

“HAY ALLAHIM” DEDİRTEN BAZI HADİSELER

* Arizonalı bir adam kelepçelerle oynarken kendini kelepçeledi ve anahtarı bulamadı... Kendisin

ŞAŞIRTICI GERÇEKLER

ŞAŞIRTICI GERÇEKLER

Edwin L. Drake(1819-1880) 1859’da petrol arayanlara kızmış ve “kuyu açmaktan mı söz ediyor

FALCILAR

FALCILAR

Falcı: -Sana su görünüyor, boğularak can vereceksin.. -Bari tatlı su olsaydı.. Falcı:-Sana

Yeryüzüne iyi-yararlı kullarım vâris olacaktır.

Enbiya, 105

GÜNÜN HADİSİ

Yeryüzünde bir kötülük işlendiği vakit, ona şahid olan bunu takbih ederse (kötü olduğunu te'yid ederse), o kötülüğü görmemiş gibi zararından kurtulur. O kötülüğe şahid olmadığı halde, işittiği zaman memnun kalan kimse, sanki şahid olmuş gibi manen zarar

Ebu Davud, Melahim 17, (4345)

TARİHTE BU HAFTA

*Elmalılı Hamdi Yazır'ın Vefatı(27 Mayıs 1942) *İstanbul'un Fethi'nin 550. yıl dönümü(29 Mayıs 1453) *Ayasofya'da ilk Cuma Namazı kılındı.(1 Haziran 1453)

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI