Cevaplar.Org

FITRATIN DİLİ NAMAZ-1

Usûl bilginlerinin büyük çoğunluğunun kabul ettikleri görüşe göre, İman-Salat(Namaz), Savm(Oruç), Hac-Zekât, gibi İslam dininin prensiplerini gösteren kavramlarda, Arap dilinde eskiden beri kullanıla gelen lügat mânâları, filolojik incelikleri olduğu gibi korunmuştur. Dinin, bu kavramlar üzerindeki tasarrufu ve bu kavramların lügat anlamlarına ek olarak getirdiği hususlar ise


Niyazi Beki(Doç. Dr.)

niyazibeki@gmail.com

2016-06-16 14:36:17

Usûl bilginlerinin büyük çoğunluğunun kabul ettikleri görüşe göre, İman-Salat(Namaz), Savm(Oruç), Hac-Zekât, gibi İslam dininin prensiplerini gösteren kavramlarda, Arap dilinde eskiden beri kullanıla gelen lügat mânâları, filolojik incelikleri olduğu gibi korunmuştur. Dinin, bu kavramlar üzerindeki tasarrufu ve bu kavramların lügat anlamlarına ek olarak getirdiği hususlar ise, onların ifade ettikleri prensipleri bir takım özel şartlara bağlı olarak düzenlemekten ibarettir.

Kurtubî'nin de ifade ettiği gibi, İslâm dininin kaynağı olan Kur'an Arapça olduğuna göre, bu dinin vaz'ettiği prensipler için kullanılan kavramlar da Arapça dil inceliklerine uygun olacaktır.(1)

Biz de söz konusu prensip doğrultusunda, İslâm'ın bir vecibesi olan Salât(namaz) kavramının ıstılah mânâsı ile lügat mânâsının nasıl örtüştüğünü göstermeye çalışacağız:

Salat kelimesinin Arap dilinde birkaç mânâsı vardır. En önemlileri şunlardır:

Dua ve Rahmet: "Hz. Peygamber'e salât ve selâm olsun" dediğimiz zaman özellikle bunu anlarız.

إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً

"Allah ve melekleri peygamber'e çok salâvat getirirler. Ey müminler! Siz de ona salâvât getirin ve tam bir teslimiyetle selâm verin"(2) âyetinde Allah'ın yaptığı salâvât rahmet mânâsınadır. Meleklerin yaptığı salâvât dua ve istiğfar; insanlara emredilen ise, dua anlamındadır.(3)

وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاَتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ

"Onlar için salât (dua) et. Çünkü senin onlar hakkındaki salatın (duan) onlar için tatmin ve huzur kaynağıdır." (4) âyetinde salât kelimesi dua anlamında kullanılmıştır.(5)

İkinci sırada yer almak: Araplar Sallâ'l-Feresu fi's-sibak tâbiriyle atın yarışı ikinci olarak kazandığını ifade etmek isterler.(6) Namazın ikinciliği ifade eden bir kelimeden türetilmiş olması, İslâm dininin çelişkiden uzak bir sisteme sahip olduğunun açık bir göstergesidir. Çünkü İslâm dinindeki önemi açısından namazın derecesi imandan sonra gelir.(7)

 Bazı âlimler bu gerçeği göz önünde bulundurarak "İmândan sonra en yüksek hakikat namazdır."(8) demişler. İman ve namaz kavramının Kur'an'da ilk geçtiği Bakara Suresi'nin üçüncü âyetinde bu sıraya özellikle dikkat çekilmiştir:

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ

"Onlar (takva sahipleri) gayba imân ederler ve namazı dosdoğru kılarlar."

c. Hararet: Salat'ın bir mânası da hararettir. Araplar Sılatü'n-nar tabirinden ateşin hararetini anlarlar.(9) Buna göre buradaki tefil babı izale içindir. Merreda kelimesi, hastalığı giderdi mânâsına geldiği gibi, Sallâ'nın anlamı da harareti izale etti demektir. Yani namaz kılan kimse, onunla cehennem ateşinin hararetini kendinden uzaklaştırmış olur.(10)

إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ {*} فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءلُونَ{*} عَنِ الْمُجْرِمِينَ {*} مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ {*} قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ {*} وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ {*} وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ {*} وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ {*} حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ

"Kitabı sağ tarafından verilenler/Ashab-ı yemin, cennetlerdedir. Suçlulara: Neydi sizi şu yakıcı ateşe sürükleyen? diye soracaklar. Onlar ise, şöyle cevap verecekler: Biz namaz kılanlardan değildik. Fakiri doyurmaz, onların ihtiyaçlarıyla ilgilenmezdik. Batıl sözlere dalanlarla beraber biz de dalardık. Bu hesap gününü yalan sayardık. Ölüm bizi yakalayıncaya kadar hep böyle idik" (11) âyeti, açık bir şekilde namaz kılmamayı cehenneme girmenin bir sebebi olarak gösterdiği gibi, mefhum-u muhalifiyle de gerçek mânâda namaz kılmanın, cehennemden kurtulmaya bir vesile olduğuna işarettir.

d. Omurga sistemi: (Omurgada yer alan vertebralar)(12) Salât kelimesi, salv maddesinden gelen Salla fiilinin mastarıdır ki, iki uyluğu hareket ettirmek demektir. Araplar, Salla denildiği zaman, bundan Harreke salveyhi (iki uyluğunu ha-reket ettirdi) mânasını anlarlar.(13) Namazın düzgün kılınmasının en belirgin ölçüsü, bel/sırttaki omurganın-ayakta, rükûda, secdede düzgün bir sütun halinde durmasıdır.

Ebu Ali el-Fârisî, Süheylî, İbn Cinnî gibi ünlü dil bilginlerine göre de Salat kelimesi sırtta bulunan iki kök(Irk=kas) mânâsındaki Salveyn kökünden türetilmiştir. Çünkü namaz kılan kimsenin rukûa varması halinde ilk harekete geçen bu iki kastır.(14)

Ünlü müfessir İbn Aşur'a göre, Salât kelimesinin bundan başka bir iştikak/türeme kaynağı görülmemektedir. Ayrıca Kur'an'da Salât kelimesinin vav ile yazılması da iştikakın köküne işaret etmek içindir. Bu sebeple Fahreddin Razî'nin fazla meşhur olmadığı gerekçesiyle bu görüşe katılmaması isabetli değildir. Kadı Beydâvî'nin de ifade ettiği gibi, salat kelimesinin bu anlamının fazla meşhur olmaması, namaz anlamındaki salat'ın bu kelimeden türemiş olmasına engel değildir.(15)

İbn Manzûr da : "Dilcilere göre, Salat kelimesi, Salveyn den türetilmiş" demektedir.(16)İbn Manzûr'a göre, Salveyn kelimesi kuyruk sokumunun iki taraftan uyluklara bağlandığı yerin adıdır.(17)

Müfessirlerin çoğuna göre de Salat kelimesi, insanın sırtında bulunan ve Salat denilen bir kökten adını almıştır. Bu kök/omurilik bağlantısını kuran bağ veya kas, kuyruk so-kumundan itibaren ikiye ayrıldığı için Salveyn/iki salat adını alır. Namaz kılan kimse rükua vardığı zaman ilk defa bu kaslar hareket eder.(18)

Nesefî, bunu elyeteyn (iki uyluk) olarak ifade etmiştir.(19) Salat kelimesinin bu etimolojik anlamı, bu kelimenin sırt/bel omurgası ile ilgili olduğunu göstermektir. Namaz anlamındaki Salat kelimesinin olduğu gibi, bunun da çoğulu Salâvât'tır.(20)

Bütün bu açıklamalar gösteriyor ki: Namazın Arapçadaki adı olan salat kelimesi, insanın bel/sırt bölgesi ile yakından ilişkilidir. Bilindiği gibi namazın biri kavlî/sözlü bir de amelî/ fiilî olmak üzere iki çeşit rükünleri vardır. Salat kelimesi, dua anlamıyla namazın kavlî olan rükünlerine; omurga kemikleri yahut vertebralar sütunu anlamıyla da, namazın amelî olan hareketlerine işaret etmektedir.

O halde namazın, dua mânâsı yanında bu ismi almasının diğer bir sebebi de, sırttaki omurganın halkaları olan omur kemiklerinin namazdaki fonksiyonlarıdır. Bunların esnek yapıları sayesindedir ki namazın belkemiğini teşkil eden kıyam/ ayakta durmak, rukû, secde ve cülûs/iki secde arasındaki oturuş gibi fiiller icra edilebilmektedir.

İnsanın sırtındaki omurga sisteminde:

7 adet Servikal vertebra (Boyundaki omurlar),

12 adet torakal Vertebra (sırttaki omurlar),

5 adet lumbal Vertebra (Beldeki omurlar),

5 adet vertebradan oluşan Sacrum (sağrı),

5 adet vertebradan oluşan Os Coccygis (Kuyruk sokumu) bulunur.(21) Böylece toptan omurgadaki omurların sayısı 34(2x17) tanedir. Ancak, 2 ve 3. maddelerde belirtildiği gibi, insanın yalnız bel/sırt bölgesinde bulunan omurların toplam sayısı, 17'dir. Dinin belkemiği namazın rek'at sayısı ile, namazla mükellef olan insanın belkemiğini oluşturan omurların sayısı aynıdır.

Dipnotlar

1-bk. el-Kurtubî, I/169-170; İbn Aşûr, et-Tenvîr Ve't-Tahrîr, I/234.

2- bk. el-Kurtubî, I/168-169; Yazır, I/178. 304- Ahzâb, 33/56.

3- bk. er-Râğıb, 491.

4- Tevbe, 9/103.

5- bk. er-Rağıb, a.g.y; el-Kurtubî, I/168.

6- bk. el-Veciz, (Salâ) maddesi; el-Kurtubî, I/169.

7-bk. el-Kurtbî, I/168.

8-bk. Nursi, Tarihçe, 143.

9-bk. er-Rağıb, 491; el-Kurtubî, a.g.y.

10- bk. Rağıb, a.g.y.

11- Müddessir, 74/40-43.

12-Teknik bilgi için bk. İbrahim Veli Odar, ANATOMİ, 82-83, Elif Matbaacılık, 12. Baskı, ts., y.y.

13- el-Kurtubî, I/168; en-Nesefî, I/45; Yazır, I/178.

14- bk. Alûsî, I/116.

15-İbn Aşur, I/233-234.

16- bk. Lisan "Sala" maddesi.

17- bk. Lisan, a.g.y.

18- bk. el-Kurtubî,I/168; eş- Şevkânî, Fethu'l-Kadir, I/24; İbn Aşûr, I/ 233. 

19- bk.en-Nesefî, I/45.

20- bk. el-Muncid, (Sala) maddesi.

21-bk. İbrahim Veli Odar, ANATOMİ, s. 54-61; Sobattan-Türkçesi- Prof. Dr. Kaplan Arıncı, İnsan Anatomisi Atlası, s. 238. Omurganın şeması için bk. a.g.e, s. 239.

 

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

BAYRAMA GİRERKEN ALMAMIZ GEREKEN İLAÇLAR VEYA İLAÇ GİBİ MADDELER

BAYRAMA GİRERKEN ALMAMIZ GEREKEN İLAÇLAR VEYA İLAÇ GİBİ MADDELER

Ramazan ayının bu son gününde ve bayram arefesinde başta nefsime, sonra da bütün Müslüman k

KADİR GECESİNDE YAPACAKLARIMIZ VE ÖZEL DUAMIZ

KADİR GECESİNDE YAPACAKLARIMIZ VE ÖZEL DUAMIZ

Kadir Gecesi, dua gecesi, ibadet gecesi, tevbe gecesi karar gecesi, günahlara veda gecesi, Allah’

GÜZEL AHLAK, HUZUR VE BARIŞIN GARANTİSİDİR

GÜZEL AHLAK, HUZUR VE BARIŞIN GARANTİSİDİR

İnsanlık camiasının fert ve toplum hayatında, huzur ve barışın, güven ve emniyetin, sevgi v

NİYET VE NAZAR

NİYET VE NAZAR

Niyet, bir sözün, bir eylemin asıl muharriki olan gayedir. Ameller rengini bu niyetten alır. İy

İLMİN ÇEŞİTLERİ VE İLİM ÖĞRENMENİN HÜKMÜ

İLMİN ÇEŞİTLERİ VE İLİM ÖĞRENMENİN HÜKMÜ

Bil ki ilim öğrenmek beş kısma ayrılır: BİRİNCİSİ: FARZ OLAN İLİMLER. Bu da kendi aras

VAAD ETTİKLERİYLE ÜÇ AYLAR

VAAD ETTİKLERİYLE ÜÇ AYLAR

Üç aylar... Recep, Şaban ve Ramazan… Bu aylar, çok mübarek zaman dilimleridir. Maddî ve mâ

HİND ULEMA CEMİYETİ VE ÜLKENİN ÖZGÜRLEŞMESİNDEKİ ROLLERİ-3

HİND ULEMA CEMİYETİ VE ÜLKENİN ÖZGÜRLEŞMESİNDEKİ ROLLERİ-3

5 Ağustos 1942’de Cemiyetin azaları İngilizlerin Hindistan’ı terk etmeleri gerektiğine dair

BAKARA SURESİNDEKİ ÜÇ ZÜMRENİN ÖZELLİKLERİ

BAKARA SURESİNDEKİ ÜÇ ZÜMRENİN ÖZELLİKLERİ

A-MÜ’MİNLERİN ÖZELLİKLERİ 1-Müttekîdir 0nlar. Yani Allah’ın yasaklarından uzak dururl

HİND ULEMA CEMİYETİ VE ÜLKENİN ÖZGÜRLEŞMESİNDEKİ ROLLERİ-2

HİND ULEMA CEMİYETİ VE ÜLKENİN ÖZGÜRLEŞMESİNDEKİ ROLLERİ-2

Velakin bahsedilen bu alimler İngilizlerin bütün emellerini boşa çıkardılar ve kurdukları g

İRŞATTA ÇAĞIN GEREKLERİ

İRŞATTA ÇAĞIN GEREKLERİ

İrşat, hak ve hakikate bir yönlendirme olduğuna göre, irşat görevini üstlenen kimseler, zama

HADİSLERİN DİLİYLE IŞİD

HADİSLERİN DİLİYLE IŞİD

Bir çekim kaydında Cübbeli Ahmet Hoca umre kıyafetiyle uçakta umre yolcularının arasında gö

Andolsun ki biz, öğüt alsınlar diye, bu Kur'an'da insanlara her türlü misali verdik.

Zümer,27

GÜNÜN HADİSİ

"Size iki şey bırakıyorum. Bunlara uyduğunuz müddetçe asla sapıtmayacaksınız: Allah'ın Kitab'ı ve Resulünün Sünneti."

Muvatta, Kader 3, (2, 899)

TARİHTE BU HAFTA

*İmam Ahmed b. Hanbel'in Vefatı(31 Temmuz 855) *Osman Bey Vefat Etti.(1 Ağustos 1326) *Irak'ın Kuveyt'i İşgali(2 Ağustos 1990) *Almanya, Fransa'ya Savaş İlan Etti.(3 Ağustos 1914) *İngiltere, Almanya'ya Savaş İlan Etti.(4 Ağustos 1914)

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI