Cevaplar.Org

YEZİD'İN VELİAHTLIĞI MESELESİ

Hz. Muaviye’yi Yezid’e veliahtlık vermeye iten sebep şudur: Muaviye’nin azametini bilen ehl-i sünnetten hiçbir kimse, Muaviye’nin Yezid’i veliahd tayin etmesinde iyi niyeti olduğunda şüphe etmez. Bir çoğu bu iyi niyete varmak hususunda hayret içerisinde kalırlar. Ama ümmetin alimleri bu perdeyi kaldırmışlar, bu meseleyi hal etmişlerdir. Hem öyle mâkul bir şekilde halletmişlerdir ki, Muaviye’nin azametiyle, adalet ve sahabelik sıfatına uygun düşer.


Seyda Musa Geçit Hocaefendi

musa_bazid04@hotmail.com

2021-04-01 09:32:32

Hz. Muaviye'yi Yezid'e veliahtlık vermeye iten sebep şudur: Muaviye'nin azametini bilen ehl-i sünnetten hiçbir kimse, Muaviye'nin Yezid'i veliahd tayin etmesinde iyi niyeti olduğunda şüphe etmez. Bir çoğu bu iyi niyete varmak hususunda hayret içerisinde kalırlar. Ama ümmetin alimleri bu perdeyi kaldırmışlar, bu meseleyi hal etmişlerdir. Hem öyle mâkul bir şekilde halletmişlerdir ki, Muaviye'nin azametiyle, adalet ve sahabelik sıfatına uygun düşer.

Hafız İbn-i Kesir der ki; "Hicretin 56. yılında Muaviye, halkı oğlu Yezid'e biat etmeğe davet etti. Oğlu Yezid'in kendisinden sonra veliahd olması hususunda halkı çağırdı. Bunu, İslam'ın yayıldığı en ücra köşelerine kadar yaydı. Halk bütün iklimlerde Yezid'e biat ettiler. Ancak Abdurrahman b. Ebubekir, Abdullah b. Ömer, Hüseyin b. Ali, Abdullah b. Zübeyr ve Abdullah b. Abbas bey'at etmediler.

Muaviye Yezid'in halifeliğe ehil olduğunu görmekteydi. Bunun nedeni de babanın evladını şiddetle sevmesidir. Bir de dünyevi necabeti onun yüzünde görmesi için onu bu makama tayin ediyordu. Hele sultanların evlatları harpleri daha iyi biliyor, saltanatı daha güzel tertip ediyor, saltanatın azametini daha güzelce yerine getiriyorlar. Muaviye, sahabelerin hiç bir evladının bu manada Yezid kadar yeterli olamayacağı kanaatindeydi. Bunun için Abdullah b. Ömer'e hitap ederken şunları söyledi: "Ben, benden sonra yağmur yemiş ve çobansız kalmış koyunlar gibi raiyeyi başı bozuk bırakmayı istemedim. Bundan korktum."

Bize Muaviyeden gelen bir rivayete göre; O bir gün hutbesinde: "Ya Rab, eğer Yezid'i bu işe ehil olarak gördüğümden dolayı onu veliahd tayin ettiğimi biliyorsan, onu vazifelendirdiğim konuları onun için tamamla. Eğer sadece onu sevdiğim için veliahd tayin etmişsem, onu hangi vazifelere getirmişsem, sen onları onun için tamamlama."(1)

Allame-i Muhakkık İbn-i Haldun, Mukaddime'nin veliahtlık bahsinde bu makamı gayet güzel bir şekilde açıklamıştır. Biz de önemine binaen bu kısmı burada tamamen nakledeceğiz. Çünkü bu kısımda başka kitaplarda bulunmayan, başkasının kelamında olmayan güzellikler vardır.

İbn-i Haldun: "Biz daha önce imamet ve imametin meşrutiyeti hakkında açıklamada bulunduk. Çünkü imamette maslahat vardır. İmametin hakikati, ümmetin din ve dünyası için yarardır. İmam, ümmetin velisi ve emiridir. Hayatta iken onlar için didiniyor, onların ölümünden sonraki durumlarıyla da ilgilenmesi gerekir. Bu, hayattaki bakışına tabidir. İmamın diri iken onların emirlerini tedvir etme yetkisi olduğu gibi, ölümünden sonrada, onların işlerini tedbir edecek bir kimseyi tayin etme yetkisi vardır. Onlar imama o hususta güvendikleri gibi, imamın tayin ettiğine de güvensinler. Bu, ümmetin icmasıyla islamdan bilinmektedir. Çünkü Ebubekir'in tayiniyle Hz. Ömer, sahabelerin huzurunda halife seçilmiştir. Yani sahabeler Hz. Ebubekir'in ahdini (tayinini) geçerli saydılar. Onunla Hz. Ömer'e itaati vacip gördüler. Hz. Ömer de vefat ederken cennetle müjdelenen on kişinin hayatta kalan altı kişiyle istişare edip, Müslümanlar için, bir kişiyi seçme emirini verdi. Onların bir kısmı diğerine re'yini verdi. Sonunda Abdurrahman b. Avf'a iş havale edildi. O da bütün kuvvetiyle kimi halife seçeceği hususunda çalıştı. Müslümanlarla müzakereler yaptı. Baktı ki, bütün Müslümanlar Hz. Osman ve Hz. Ali üzerinde ittifak etmektedir. Bu sefer kişisel kanaatını kullanarak, Osman'a biat etme kararı verdi. Çünkü Hz. Osman, "Ebubekir ve Ömer'e baş gösteren her meselede uyacağım ve kendi içtihadıma bırakacağım diye söz verdi. Böylece Hz. Osman halife seçildi. Hz. Ömer'e itaat etmeyi herkes boynuna farz bildi. Sahabelerden bir cemaat hazırdı. Hem birinci, hem ikinci meselede bulundu. Hiç kimse "bu yanlıştır" demedi. Onların bu susmaları delalet eder ki, Onlar bu veliahd edinmenin sıhhatli olduğunda ittifak etmişler, onun meşrutiyetini kabul etmişlerdir. Zaten bilindiği gibi, icma da bir hüccettir. Bundan dolayı, imam itham edilemez.

İmam babasına veya oğluna dahi veliahtlık verse, itham edilemez. Çünkü o müslümanların dünyası için emindir. Öyle ölümünden sonra mes'uliyeti olmamak hususunda, daha da emin görülür. Ama imamın baba ve evlada veliahtlık hususunda itham eden veya baba değilde sadece evlat hususunda itham eden, bunun hilafını savunmuştur.

Fakat bu itham, bütün bu husustaki zandan bile uzaktır. Hele ortada maslahat seçmek veya bir fesadın meydana gelmesinden korkmak gibi bir tehlikeye insanı davet eden bir durum varsa, orada zan tamamen yok edilir. Nitekim Hz. Muaviye, oğlu Yezid'e yapmış olduğu veliahtlıkta bu endişe vaki olmuştur. Her ne kadar halkın ittifakıyla Muaviye'nin böyle yapması, bu hususta yeterli delil ise de, Muaviye'yi oğlunu seçmeye, başkasına değil, ona veliahtlık vermeye sevkeden neden, o zaman beni Ümeyye'den olan ehl-i hal ve'l akdin ittifakıyla, halktan çeşitli görüşlerin ittifakında olan maslahata riayet etmektir. Beni Ümeyye'den olan «ehl-i hal vel-akd» onay verdi. Çünkü Beni Ümeyye, Muaviye'nin zamanında kendilerinden olmayan bir halifeye razı olmazlardı. Onlar Kureyş'in ve İslam milletinin hepsinin idarecileriydiler. Hakim ve galip olanlar da onlardandı. Bunun için Muaviye başkasını değil de oğlunu veliaht seçti. Oğlundan daha evla oldukları zannedilen kimseleri bıraktı. Fazılı bırakıp mefzulu (yani düşük olanı) kabul etti. Böylece ittifak ve şariin katında durumu daha mühim olan isteklerin içtimaını gözetti. Eğer böyle olmadığı zannedilirse, Muaviye'nin adeleti, sahabiliği, bundan başka bir şeyin bu işe neden oluşuna manidir. Sahabelerin büyükleri de orada hazırdılar. Onlar sükut ettiler. Onların sükutları burada bir şüphenin olmamasına delildir. Onlar, Hakkın zayi olması hususunda hiç kimse ile sulh etmezlerdi. Hz. Muaviye de hakkı kabul etmek noktasında gurura kapılanlardan değildi. Bütün sahabeler bu ithamlardan daha yüce idiler. Onların adaletleri, böyle bir ithama sapmalarını menediyor."(2)

Prof. M. Ziyauddin Rayyis bu konuda şöyle diyor; "Hz. Muaviye, Kûfe valisi Muğire b. Şube'nin önerisiyle oğlu Yezid'i yerine geçirecek ve böylece hilafet saltanata dönüşecektir. Tarihçilerin deyimiyle «Isırgan Saltanata» Böylece İslam'a Hz. Muaviye eliyle saltanat sokulmuş olmaktadır.

Hz. Muaviye'ye böylesine bir saltanatın penceresini açan Muğire'nin önerisi için getirdiği delilleri de sıralamalıyız burada.

Muaviye şöyle demiştir:"Osman'dan sonra ortaya çıkan uyuşmazlık, anlaşmazlık ve çatışmaları, dökülen kanları bir kez daha görüp yaşamamak için, Yezid'i yerine geçmek üzere veliahd olarak ata. Sana bir şey olursa insanlar anlaşmazlığa düşmeksizin onun çevresinde toplanır ve o da senin yerine geçer. Böylece fitne de çıkmaz, kan da dökülmez."

İbn-i Haldun, Hz. Muaviye'nin bu uygulamasını yorumlayarak şöyle diyor: "Muaviye'nin bir başkasını değil de, oğlu Yezid'i veliahd atamasının sebebi, halkın birliği ve isteklerinde anlaşmazlığa düşmemeleri yolunda bir maslahat gözetmiş olmasıdır. Bunu da, Beni Ümeyye'den zamanının hal ve akd ehli sayılabilecek seçkin kişilerinin oy birliği ile yapmıştır. Beni Ümeyye o sıra bir başikasını onaylamazdı. Çünkü Kureyş Kabilesinden olup, halk ve egemen kesim onlardandır. O, birliği korumak, ayrılıkları önlemek adına bu işi yaptı ve bu işi de en üstün yerine, üstünü yeğlemek gibi bir tutum takındı."(3)

Yine İbn-i Haldun şöyle demektedir: "Muaviye ve yakınlarının bundan kaçınması mümkün değildi. asabiyet yapısının sürüklediği doğal bir durumdu bu !..."(4)

 Mevdudi de bu konuda diyor ki, "eğer Muaviye o zaman Yezid'i kendisine veliahd tayin etmeyip de, müslümanlardan onun için biat almamış olsaydı, sonradan müslümanlar arasında ihtilaflar çıkabilir ve iç savaşa yol açılırdı. Böylesi bir tehlike olunca da müslümanlar zayıf düşerdi, Rum Kayseri, İslam beldelerine saldırabilir ve İslamiyeti ortadan kaldırabilirdi. İşte bunun için, bu fena akibeti göz önünde tutarak, Yezid'in veliahd olmasını kararlaştırdılar."(5)

Yine Mevdudi diyor ki; "Devlet reisi, zaman ve zeminin maslahatı ve iktizası gereğince, bazı işlerde şahsi fikrine göre hareket edebilir.(6)

Tarihçilerin beyanına göre, Yezid bundan sonra kendisini ayarlamaya dikkat etti. Halk tarafından beğenilmeyen hareketlerinden vazgeçti.(7)

İbn-i Haldun der ki: "Görmez misiniz; Me'mun, Ali b. Musa b. Cafer-i Sadık'ı veliahd tayin ettiği ve ona «er-Rida» ismini verdiği zaman, Abbasiler ayaklandılar ve onun biatını yıktılar ve onun amcası İbrahim b. Mehdi'ye nasıl biat ettiler?

Felaket, ihtilaf, yol kesme, ihtilalcilerle haricilerin çoğalması nasıl oldu? Neredeyse hilafet dibinden silinip gidiyordu. Me'mun sür'atle Horasan'dan Bağdat'a döndü ve veliahdlığı onların tayin ettiği İbrahim'e geri verdi.

Ömer b. Abdulaziz de, el-Kasım b. Muhammed b. Ebibekr'i gördüğü zaman; "Eğer halifelik meselesinde benim elimde bir şey olsaydı, onu halife olarak seçecektim. "Eğer O isteseydi yapardı. Fakat O, söylediğimiz nedenden ehli hal ve'l akd olan Beni Ümeyyelilerden korkuyordu. Bunun için halifeliği başka bir aileye nakletme kuvvetine sahip değildi. Bunu veliahd meselesinde itibara almak gerektir.

Zaman, içinde meydana gelen olaylardan kabileler, asabiyetten ötürü değişime uğrar. Maslahatlarının değişmesiyle değişirler. Onların her birisinin özel bir karakteri ve hükmü vardır. Bu da Cenab-ı Hakkın bir lütfu ilahisidir. Veliahdlıktan kast, eğer o mirası evlatlara intikal ettirmek ise bu, dini maksatlardan değildir. Çünkü halifelik Cenab-ı Hakkın bir emridir. Allah kullarından dilediğine onu verir. Burada mümkün olduğu kadar niyetlerin iyileştirilmesi uygundur. Ta ki dini mertebelerle oynanmaktan o korunsun. Mülk, Allah'ındır, dilediğine verir."(8)

Hocamız da tarihçi olduğu için ve bir de taraflı baktığı için, tek yanlı görüyor. Ve Hz. Muaviye'yi sert şekilde eleştiriyor. Halbuki yukarıda zikrettiğimiz şekilde, mesele çok boyutludur.

Dipnotlar

1-İbn-i Kesir, El-Bidaye ven-Nihaye: C. 8, Sh.79,80. Taberi: C 6, Sh. 169, 170.

2-M. Salih Ekinci, Ashab-ı Kiram'ın Etrafındaki Şüpheler: Sh. 148-151.

3- İbn-i Haldun, Mukaddime: Sh. 171, (Nakl. M.Z. Rayyıs).

4- A.g.e.

 5-Mevdudi, Hilafet Saltanat: Sh. 501.

 6-A.g.e, Sh. 169.

7-A.g.e, Sh. 197.

 8-İbn-i Haldun, Mukaddime: Sh. 210,211.

 

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

BİTİRİRKEN-2

BİTİRİRKEN-2

Akîde-i Tahaviye’de deniliyor ki; “Biz Allah’ın Resulü’nün bütün sahabelerine muhabbet

BİTİRİRKEN

BİTİRİRKEN

Aziz okuyucu! Bitirmeden, konunun ehemmiyeti gereği, burada birkaç değerlendirmede bulunacağı

BİR BAŞKA ELEŞTİRİ

BİR BAŞKA ELEŞTİRİ

Bir başka eleştiri: Bazıları Hz. Muaviye’yi kötülemek için: “Şimdiye kadar müslümanla

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Hoca «Sonuç ve değerlendirme» kısmında şöyle diyor: “Emevi devletini hatasıyla sevabıyla

İMAM RABBANÎ’NİN BU KONUDAKİ GÖRÜŞÜ-2

İMAM RABBANÎ’NİN BU KONUDAKİ GÖRÜŞÜ-2

İmam Rabbani hazretleri; “Ehli Sünnet Ve Karşıdakiler” başlıklı mektubunda şunları yaz

İMAM RABBANÎ’NİN BU KONUDAKİ GÖRÜŞÜ

İMAM RABBANÎ’NİN BU KONUDAKİ GÖRÜŞÜ

İmam Rabbani hazretleri; “Ehli Sünnet Ve Karşıdakiler” başlıklı mektubunda şunları yaz

SAHABELERİN HEPSİ ADİLDİR

SAHABELERİN HEPSİ ADİLDİR

Hafız İbni Hacer el-Askalani: “Ehl-i Sünnet, bütün sahabenin adil olduğunda ittifak etmişti

İMAM-I ŞAFİÎ’YE İSNAD EDILEN BIR RİVAYET?

İMAM-I ŞAFİÎ’YE İSNAD EDILEN BIR RİVAYET?

Sayın Sırma şöyle diyor: “Muhtemeldir ki, bu tutumlarından dolayı İmam-ı Şafiî, dört sa

HZ. MUAVİYE’YE YÖNELTİLEN DİĞER BİR ELEŞTİRİ

HZ. MUAVİYE’YE YÖNELTİLEN DİĞER BİR ELEŞTİRİ

Sayın Sırma hoca “Şu rivayet ne kadar manidardır” diyerek şunu naklediyor: Bir gün Şa’

İHSAN SÜREYYA SIRMA’NIN DÖRDÜNCÜ ELEŞTİRİSİ

İHSAN SÜREYYA SIRMA’NIN DÖRDÜNCÜ ELEŞTİRİSİ

Sayın Sırma hoca, dördüncü eleştirisinde şunları da yazıyor: “Çok değerli alim ve müç

HZ. MUAVİYE’NİN OĞLUNU VELİAHD TAYİNİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HZ. MUAVİYE’NİN OĞLUNU VELİAHD TAYİNİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Şimdi biraz da, akaid, kelam ve fıkıh açısından imamet ve veliahdliğe değinerek, Hz. Muaviye

Elbette onların etleri ve kanları Allah'a ulaşmayacaktır. Ancak O'na sizin takvanız erecektir. Onları bu şekilde sizin buyruğunuza verdi ki, size yolunu gösterdiğinden dolayı, Allah'ı tekbir ile yüceltesiniz.

Hac:37

GÜNÜN HADİSİ

Hastayı ziyaret edin, açı doyurun, esiri kurtarın.

Risayü'z-Salihin

TARİHTE BU HAFTA

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI