Cevaplar.Org

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-4

Vakit/Zaman: İnsanın içinde bulunduğu andır. Bundan maksat, kişinin içinde bulunduğu zamanı en iyi şekilde değerlendirmesinin gereğine işaret etmektir. “es-Sufi ibnu-vaktih” (Sufi zamanının çocuğudur) vecizesi, bu gerçeği ifade


Niyazi Beki(Prof. Dr.)

niyazibeki@gmail.com

2020-12-14 21:44:23

V. Bazı Tasavvufi Kavramlar-Risale-i Nur /ve Müellifinin Tutumu

Vakit/Zaman: İnsanın içinde bulunduğu andır. Bundan maksat, kişinin içinde bulunduğu zamanı en iyi şekilde değerlendirmesinin gereğine işaret etmektir. "es-Sufi ibnu-vaktih" (Sufi zamanının çocuğudur) vecizesi, bu gerçeği ifade etmektedir(Risale-i Kuşeyriye, 55).

"Vakit nakit ile satın alınmayacak kadar değerlidir" şeklindeki Arap atasözü ile, "Bu günün işini yarına bırakma" şeklindeki Türk atasözü de bu

hakikati anlatmaktadır. Bir rivayette Hz. Peygamber (s.a.v) "Öyle bir vaktim var ki, orada yüce Rabbimden başkasıyla olamam"( Risale-i Kuşeyriye, 79; Keşfu'l-Hafa, 2/226) burmuştur.

Bediüzzaman, bulunduğu mutlakıyet, meşrutiyet ve cumhuriyet dönemlerinin her birisinde, zamanın şartlarını göz önünde bulundurarak hizmet etmiştir. Örneğin, İstibdat döneminde fikir hürriyetine; Meşrutiyet döneminde akıl hürriyetine; Cumhuriyet döneminde ise, din-vicdan- iman hürriyetine hizmet etmiştir. O, kendi şahsî kemâlâtını değil, milletin selametini esas maksat yapmıştır.

Makam: Tarikatlarda seyr u süluk ile varılan manevi konak/mertebe anlamındadır. Bu mertebenin Allah'ın bir lütfu olarak görmek gerekir. Bir makamın hakkını vermeden başka bir makama geçmemek gerekir. Mesela: tam bir kanaate sahip olmayanın, tevekkül makamına geçmesi söz konusu değildir. Tevekküle sahip olmayan, teslim makamına yükselemez. Tevbe rahlesinden geçmeyenin, inabe makamına göz dikmesi; takvayı esas almayanın, zahitlik taslaması yanlıştır (R. Kuşeyriye, 56).

"Biz hizmetkârlığı makamata tercih ederiz."(Emirdağ, 75) (Bir kulübecik)

Kabz-Bast Halleri: "Daraltan ve genişleten Allah'tır."(Bakara, 2/245) ayetinden alınan bu iki kavram, kişinin ferahlı ve sıkıntılı haldeki psikolojik durumunu bildirmektedir.(a.g.e, 58-59). RİCALAR:

Fenâ-Beka: "Fena kun tâ beka yâbed" (R. Nur).

Seyr-i Afâkî ve Seyr-i Enfusî: "Nasıl ki ehl-i tarikat, syr-i enfusî ve âfâkî ile marifet-i ilahiyede iki yol ile gitmişler ve en kısa ve kolayı ve en kuvvetli ve itmi'nanlı yolunu enfusîde, yani kıalbinde zikr-i hafi-yi kalple bulmuşlar; aynen öyle de: yüksek ehl-i hakikat dahi, marifet ve tasavvur değil, belki ondan çok âlî ve kıymetli olan imân ve tasdikte, iki cihetle hareket etmişler.

Biri: Kitab-ı kâinatı mütalâa ile, 'âyetü'l-Kübrâ' ve 'Hizbü'n-nuriye' ve 'Hülâsatü'l-hülâsâ' âfaka bakmıştır.

Diğeri: ve en kuvvetli ve hakkalyakîn derecesinde vicdânî ve hissi, ve bir derece şühudî olan hakikat-ı insaniye haritasını ve enaniyetül beşeriye fihristesini ve mahiyet-i nefsiyesini mütâlâa ile imanın, şüphesiz ve vesvesesiz mertebesine çıkmaktır ki: sırr-ı akrebiyete ve veraset-i nübüvvete bakar" (Em-1, 137).

Bediüzzaman, bu tefekkür-ü imânî hakikatının bir parçası, otuzuncu söz'ün 'ene' ve 'enaniyet' kısmında, Otuz Üçüncü Mektup 'un 'Hayat penceresinde ve Risale-i Nur'un diğer bazı parçalarında söz konusu olduğunu ifade etmektedir (a.g.y).

"Küçük âlemde ene, büyük âlemde tabiat gibi tâğutlardandır" (Sözler, 544).

VI. Bazı Ahlâkî Kavramlar

Sıdk-Sadakat

Tevazu: "Tevâzu, mahviyet ve terk-i enaniyet, bu zamanda ehl-i hakikata lâzım ve elzemdir. Çünkü, bu asırda en büyük tehlike benlikten ve hodfuruşluktan ileri geldiğinden, ehl-i hak ve hakikat, mahviyetkârâne daima kusurunu görmek ve nefsini itham etmek gerekir" (Emirdağ-I, 58).

İhlâs: "Vazifemiz ihlasla iman ve Kur'anâ hizmet etmektir. Bizi muvaffak etmek ve halka kabul ettirmek ve muarızları kaçırmak vazife-i ilahiyedir (Em-II,54). (İki ihlas risalesi hatırlanmalıdır).

"Hizmet-i imaniyemi maddî ve manevî kemalât ve terekkiyâtıma, azaptan, cehennemden kurtulmama, hatta saadet-i ebediyeme vesile yapmama, yahut herhangi bir maksada alet yapmama manevî gayet kuvvetli mânialar beni men ediyor" (Em-II, 75).

Feragat:

Muhabbet: Kur'an'da, tahkikî imanla bağlantılı olarak söz konu edilen sevginin zirve örneği, Allah dostu unvanı ile ödüllendirilen Hz. İbrahim'in şahsında ebedileştirilmiştir: " Gece Karanlığı bastırınca (İbrahim) bir yıldız gördü. (Ve ona işaret ederek, demek sizin iddianıza göre) Rabbim bu! Dedi. Sonra yıldız batınca; 'Ben batanları sevmem' dedi" (En'âm, 6/75).

Bu ayetin Bediüzzaman'ın hayatında yaptığı tesiri, kendi ifadesinden -özetle- dinleyelim: "Hz. İbrahim'in kâinatın zeval ve ölümünü ilân eden 'Ben batanları sevmem' inleyişi beni ağlattırdı. Kalp gözü ağladı ve şöyle ağlayıcı damlalar döktü: Güzel değildir batmakla kaybolan sevgili. Çünkü zevale mahkûm hakikî güzel olamaz ve aşk-ı ebedî için yaratılmış kalp ile sevilmez ve sevilmemeli.

Çünkü ben, fâniyim, fâni olanı istemem/ Âcizim, âciz olanı istemem/ Ruhumu Rahman'a teslim eyledim, gayrı/başkasını istemem. /İsterim, fakat bir yârı bâkî isterim./ Zerreyim, fakar bir şems-i sermed isterim./Hiç ender hiçim, fakat bu mevcudatı umumen isterim" (Sözler, 208-18).

Bu ifadelerin içtenlik derecesini şu cümlelerden anlam mümkündür:

"Madem batıp gidenlerden ve zeval bulanlardan ruh elini çekti; Kalp dahi, mecâzî sevgililerden vazgeçti; vicdan fânilerden yüz çevirdi; artık sen de, biçâre nefsim! İbrahim gibi ''Ben batanları sevmem' de, kurtul" (a.g.y.).

"Biz muhabbet fedaileriyiz, husumete vaktimiz yoktur." ()

Bediüzzaman'ın tasavvufî manada sevgiyi anlayışını ise, büyük mutasavvıf ve şair olan Mevlânâ Câmi'yi bir şiirinden dolayı alkışlarken, ve parantez içerisinde verdiğimiz yorumunu yaparken, kullandığı ifadelerinden anlamak mümkündür:

"Fıtratı aşkla yoğrulmuş gibi, aşk kadehinden sarhoş olmuş Mevlânâ Câmi, kesretten vahdete (çokluktan birliğe) yüzleri çevirmek için bak ne güzel söylemiş:

'Yalnız biri iste, (başkaları istemeye değmiyor), Biri çağır, (başkaları imdada gelmiyor); Biri talep et,(başkaları layık değiller); Biri gör, (Başkalar her vakit görünmüyorlar); Biri bil, (marifetine yardım etmeyen başka bilmeler faydasızdır); Biri söyle (ona ait olmayan sözler boş ve manasız sayılabilir).' Evet Câmi, pek doğru söyledin; gerçek matlup(arzulanan), mahbup (sevgili), maksud (istmeye değer), mabud (ibadet edilmeye layık), yalnız odur, ondan başka ilah yoktur" (a.g.y)

SONUÇ:

Tasavvufta olduğu gibi, Risale-i Nur'da da ahlakî değerler işin omurgasını teşkil etmektedir. Fakat Risale-i Nur'da, ahlâkî değerler, ilmî delillerle ispatlanmış tahkîkî iman esasları üzerine kurulmuştur.

Risale-i Nur'un kimliğini yakından göre bilmek için, konuyu, Batıda bu günlerde revaçta olan şu üç kavram çerçevesinde kısaca özetlemekte yarar vardır. Bu kavramlardan Believing: dinin ön gördüğü hakikatlere olan imanı ifade etmektedir. Blonging: Bu inancın ait olduğu kaynağı referans vermek için kullanılmaktadır. Behaeving ise: Söz konusu imanın emrettiği hususların pratiğine işaret etmektedir.

Buna göre, Blieving (inanç) ekseninde, Risale-i Nur, Hakaik-ı Kur'aniye ve esasat-ı imaniyeye hizmeti ön görmektedir.

Blonging (aidiyet) ekseninde, tarikatı değil, Kur'an'ı referans olarak kabul etmektedir.

Behaeving (eylem/amel) ekseninde ise, Kur'an ve sünnetin ön gördüğü tasavvufi bir hayatı ders vermektedir.

Ahlâk eğitimi konusunda, "Tehallekû bi ahlâkillah/Allah'ın ahlâkı ile ahlaklanın" (bk. Badıllı, R. Nur'un Kudsi Kaynakları, 429) şeklindeki nebevî ahlâk felsefesine işaret eden Risale-i Nur'da, bu prensibi açıklamak üzere şu ifadelere yer verilmiştir: "Ahlak-ı ilahiye ile muttasıf olup, Cenab-ı Hakk'a mütezellilâne teveccüh edip, acz, fakr, kusurunuzu bilip dergâhına abd olunuz" (Sözler, 541) düsturu nerede! Felsefenin " Teşebbüh-ü bi'l-Vâcib, insaniyetin gaye-i kemâlâtıdır, kâidesiyle 'Vacibu'l-Vücud'a benzemeğe çalışınız' hodfurûşâne düsturu nerede!" (a.g.y.).

 

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-4

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-4

Vakit/Zaman: İnsanın içinde bulunduğu andır. Bundan maksat, kişinin içinde bulunduğu zaman

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-3

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-3

RİSALE-İ NUR DA BAZI TASAVVUFİ İFADELER Bütün Güzelliklerin Kaynağı İmandır “Her hak

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-2

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-2

Risale-i Nur’da bir disiplin olarak tasavvufun değerlendirilmesi a.Dinin Temel Esasları Açıs

KIZIL İCAZ VEYA BEDİÜZZAMAN’I ANLAMAK

KIZIL İCAZ VEYA BEDİÜZZAMAN’I ANLAMAK

“Kişi bilmediğinin düşmanıdır” Bir şey ve bir kimse hakkında bilgi sahibi olmadan fiki

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-1

RİSALE-İ NUR’DA TASAVVUF-1

Tasavvuf: Sözlük anlamı itibariyle arınmak, temizlenmek, duru hale gelmek anlamındadır. Terim

BEDİÜZZAMAN’IN DEĞERLENDİRMELERİ IŞIĞINDA SOSYAL BARIŞIN SAĞLANMA ÇARELERİ

BEDİÜZZAMAN’IN DEĞERLENDİRMELERİ IŞIĞINDA SOSYAL BARIŞIN SAĞLANMA ÇARELERİ

Bu asırda streslerin ve psikolojik davranış bozukluklarının önemli bir sebebi, iyi yüzlü kar

KIZIL İCAZ TERCÜMESİ ÜZERİNE

KIZIL İCAZ TERCÜMESİ ÜZERİNE

Kızıl Îcâz, Mantık ilminde önemli bir yere sahip olan el-Ahdari’ye ait “es-Süllem” adl

SEYDA MOLLA MUSA CELALİ’NİN KALEMİNDEN ÜSTAD BEDİÜZZAMAN VE ESERLERİ

SEYDA MOLLA MUSA CELALİ’NİN KALEMİNDEN ÜSTAD BEDİÜZZAMAN VE ESERLERİ

Takdim Doğu Anadolu’nun değerli âlimlerinden Seyda Molla Musa Celali(Geçit) hocamızın sitem

TA‛LÎKÂT’IN TERCÜMESİNİ TAKDİM EDERKEN

TA‛LÎKÂT’IN TERCÜMESİNİ TAKDİM EDERKEN

Mantık, Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin müstakil olarak bir eser te’lif ettiğ

KIZIL ÎCÂZ KİTABI TANITIM TOPLANTISI

KIZIL ÎCÂZ KİTABI TANITIM TOPLANTISI

Muhterem kardeşlerim, yeni bir ilmî çalışma ile karşınızdayız; es Süllemü’l Münevrak.

MOLLA MUHAMMED ZAHİD MERHUMUN ARAPÇA RİSALE ÇEVİRİLERİ ÜZERİNE

MOLLA MUHAMMED ZAHİD MERHUMUN ARAPÇA RİSALE ÇEVİRİLERİ ÜZERİNE

Üstad Bediüzzaman Risale-i Nur Külliyatı’nın Arapçaya tercümesi üzerinde ısrarla durmuşt

Yeryüzüne iyi-yararlı kullarım vâris olacaktır.

Enbiya, 105

GÜNÜN HADİSİ

"Size iki şey bırakıyorum. Bunlara uyduğunuz müddetçe asla sapıtmayacaksınız: Allah'ın Kitab'ı ve Resulünün Sünneti."

Muvatta, Kader 3, (2, 899)

TARİHTE BU HAFTA

*Hilafetin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat kanunun kabulu.(3 Mart 1924) *Selahaddin Eyyubi'nin Vefatı(4 Mart 1193) *Abdulgani Nablusi Hz.lerinin Vefatı(5 Mart 1713) *Piri Reis'in Vefatı(6 Mart 1554) *Yıldırım Beyazıd'ın Vefatı(8 Mart 1403)

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI