Cevaplar.Org

İNSAN DEMEK NE DEMEKTİR?

İnsan" kelimesi, "ünsiyet" kelimesiyle ilgilidir. “Başkalarıyla geçinebilen, birlikte olmaktan huzur ve sükûnet bulan varlık” demektir.


Niyazi Beki(Prof. Dr.)

niyazibeki@gmail.com

2016-08-01 11:17:05

"İnsan" kelimesi, "ünsiyet" kelimesiyle ilgilidir. "Başkalarıyla geçinebilen, birlikte olmaktan huzur ve sü­kûnet bulan varlık" demektir.

"İnsan fıtraten medenîdir"(1) deyiminin bir manası "bir insanın tek başına bütün ihtiyaçlarını karşılamaktan âciz olduğu için başka insanlarla birlikte yaşamak mecbu­riyetinde bulunduğu" şeklinde ise bir manası da "Bir insan, ancak başka insanlarla birlikte yaşarsa haz duyar" de­mektir. O hâlde, Kur'an'ın terminolojisinde, "ins-insan" ke­limesi, insanın hem sosyolojik hem de psikolojik yapısına işaret eden bir anlam taşımaktadır.

Hadiste yer alan "İnanan insan, başkasıyla uzlaşıp an­laşan, sevecen kimsedir. Başkasıyla geçinmeyen, uzla­şıp anlaşamayan kimsede hayır yoktur."(2) ifadesi, (eskilerin deyişiyle) insanın "hem ismine hem de resmine" uygundur.

"İnsan" kelimesi, aynı zamanda "göz bebeği"(3) anla­mına gelir. Araplar göz bebeği için "insanü'l-ayn" tabirini kullanmaktadır. Bu manaya göre, insan, "kâinatın göz be­beği olarak yaratılmış bir varlık" demektir.

"İnsan," kök harfleri itibarıyla, "gören ve işiten varlık" anlamına da gelir.(4) İnsan Suresinde yer alan,

إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً

"Şüphe yok ki biz insanı katışık bir nutfeden yarattık; onu imti­han edelim diye, kendisini işitir ve görür kıldık."(5) ayeti, bu manayı ortaya koymaktadır.

"İnsan," kök harfleri itibarıyla aynı zamanda "fıtratı temiz / mükerrem/şerefli varlık" demektir. "İnsanlık" kav­ramı da bu üstün vasıfları ifade etmek için kullanı­lır.(6)

Ayette geçen "hlk" kelimesi ise "yaratmak" anlamında­dır. "Ftr" kelimesiyle aynı anlamda kullanılmakla beraber, daha çok yaratılan varlığın bir maddeden yapıldığını gösteren "inşa" anlamında kullanılır. "Ftr" ise daha çok, yoktan var etmeyi ifade etmek için kullanılır ki bu tür ya­ratmaya "ihtira" denir.

Kur'an'ın burada "hlk" tabirini tercih etmesinin bir hik­meti, insanın bir maddeden var edildiğine işaret etmek içindir. "Ftr" kelimesi anlamına uygun olarak "bir anda" yaratmayı ifade ettiği hâlde, "hlk" kelimesinin ifade ettiği "inşa"da tedricilik söz konusudur.

الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ

"O (Allah) ki yarattığı her şeyi güzel yaratmış ve ilk başta insanı çamurdan halk etmiştir."(7) ayeti, hem in­sa­nın "inşası"na, hem de tedriciliğine; madenler âlemin­den, bitkiler âleminden, canlılar âleminden tâ insanlık âlemine kadar, ayrıca nutfeden [sperma] tâ insan cesedini giymiş şuurlu bir ruha sahip olduğu safhaya kadarki ge­çirdiği devrelere işaret etmektedir.

"Haleka" kelimesi, insanın yaratılışındaki tedriciliğe baktığı gibi, Kur'an'ın talimini ifade eden "alleme" fiili de vahyin tedriciliğine işaret etmektedir. Çünkü talim, taallümü gerektirir. Taallüm ise "tedricî olarak öğrenmek" demektir. Bu ise Kur'an'ın parça parça vahyedildiğine işa­rettir.

"Tedricilik" prensibine tâbi olarak yaratılan, öğrenmesi tedriciliğe bağlı olan insanoğluna gönderilen vahyin aynı kanuna bağlı olarak gerçekleşmesi, Rahman olan Yüce Yaratıcı'nın sonsuz ilim ve hikmetini göstermektedir.

Ayrıca burada insanın hangi maddeden yaratıldığı değil, bizzat yaratılma nimeti ve insan olarak var edilmesi hususuna dikkat çekilmiştir. İnsanın böyle mutlak olarak ifade edilmesi, onun "ahsen-i takvim" denilen o en güzel yaratılışını, biçimini ve mükerrem bir varlık olmasını akla getirir. Çünkü ilmî bir kaidedir ki "bir şey mutlak olarak zikredilirse onun en mükemmel vasfı akla gelir."

وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ

"Yemin olsun ki Biz insanoğlunu mükerrem (şan ve şeref sahibi) kıldık.",(8)

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ

 "Yemin olsun, Biz, insanı en güzel biçimde yarattık."(9) ayetlerinin işaret ettiği gibi, insanın en mü­kemmel vasfı, şanlı, şerefli, kâinatın göz bebeği, en güzel biçimde yaratılan varlık olmasıdır.

"İnsan fıtraten mükerrem olduğundan sürekli hakkı arı­yor. Ne var ki bazen batıl eline gelir de onu hak zanneder, koynunda saklar. Hakikati kazarken de bazen başına dalâlet düşer, onu hakikat zannederek başına giydi­rir."(10)

Dipnotlar

1-bk. er-Rağıb, "ens" maddesi.

2-bk. Ahmed b. Hanbel, II/400, V/335.

3-bk. el-Müncid, "ens" maddesi; el-Veciz, "ens" maddesi.

4-bk. el-Müncid, "ens" maddesi.

5-el-İnsan, 76/2.

6-krş. el-Müncid; el-Veciz "ens" maddesi.

7-es-Secde, 32/7.

8-el-İsra, 17/70.

9-et-Tîn, 95/4.

10-bk. Nursî, Mesnevî-i Nuriye, s. 249.

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

ECDADA KÖPRÜ OLMAK

ECDADA KÖPRÜ OLMAK

Bakara sûresinin 134 ve 141. ayetlerinde mükerrer olarak, geçmişlerimizin hatalarından sorumlu

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-4

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-4

SEKİZİNCİ NOKTA Eğer söylenirse: İstiğase edenin işi, müşriklerin işi gibi değil midir?

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-3

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-3

BEŞİNCİ NOKTA Eğer biri derse; “Kabir ehline hitap eden ancak onların sebep ve yapan oldukla

EMANETİN ZAYİ EDİLMESİ

EMANETİN ZAYİ EDİLMESİ

Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla... Ebû Hureyre’den (Radıyallahu Anh) rivayet edilen Buh

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-2

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-2

Eğer denirse; “Allah'tan başkası, diriltir ve öldürür dememiz caiz midir?” Biz deriz: Evet

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-1

TEVESSÜL VE İSTİĞASE HAKKINDA ON NOKTA RİSALESİ-1

Bu on noktayı yazan: Seyfi Asrî (hafizahullahu teala) Çarşamba günü Öğlen ile ikindi arası

KISA KISA NOTLAR-3

KISA KISA NOTLAR-3

Çocuk ölü doğduğunda isim vermeye gerek yok. *Avukat suçluyu savunursa günahkâr olur. *Bir

TESADÜFÜN TESADÜFÜ (RASTLANTININ RASTLANTISI)

TESADÜFÜN TESADÜFÜ (RASTLANTININ RASTLANTISI)

Not: Bu yazı alegorik ve fantastik anlatımla yazılmıştır. Bütün oluşçulara, şüphecilere

KISA KISA NOTLAR-2

KISA KISA NOTLAR-2

Ortalama iki öğün yemek iyidir. Bazıları “bir kez yiyin” diyorlar. Ne 3 yap ne de 1 yap. Sa

KISA KISA NOTLAR-1

KISA KISA NOTLAR-1

*Şevval ayında tutulan 6 gün orucu ara vererek tutmak efdaldir. *Abdest sıkışıkken cemaatl

BİR GARİP HEYKEL

BİR GARİP HEYKEL

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla... Yakın tarihimizde dinler arası diyalog adına icrâ e

Andolsun ki biz, öğüt alsınlar diye, bu Kur'an'da insanlara her türlü misali verdik.

Zümer, 27

GÜNÜN HADİSİ

Allah ister ki,biriniz bir iş yaptığı zaman onu en güzel ve en sağlam bir şekilde yapsın.

Buhari

TARİHTE BU HAFTA

*Akşemseddin Hz.lerinin Vefatı(15 Ocak 1459) *İstanbul Erkek Lisesi'nin Açılışı(15 Ocak 1884) *Körfez Savaşı'nın Başlaması(17 Ocak 1991) *Galiçya Zaferi(19 Ocak 1917)

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI