Cevaplar.Org

İHTİLAFDAKİ İHLÂS AHLAKI-4

Bediüzzaman’ın İttifak-İhtilaf Prensipleri 1-Meslek Meşrep Ve Mezheplerde Hak Ve Batıl Ölçüsü “Meslekler, mezhepler ne kadar bâtıl da olsalar, içinde ukde-i hayatiyesi hükmünde bir hak, bir hakikat bulunur. Eğer âsârına ve neticelerine hükmeden hak ve hakikat ise ve menfî cihetleri müsbet cihetlerine mağlûp ise, o meslek haktır. Eğer içinde hak ve hakikat, neticelere hükmedemiyor ve menfî ciheti müsbet cihetine galebe ediyorsa, o meslek bâtıldır. Onun ehli, ehl-i bid'a ve dalâlet olur


Nail Yılmaz

naimyilmaz740@gmail.com

2016-04-15 17:03:11

Bediüzzaman'ın İttifak-İhtilaf Prensipleri

1-Meslek Meşrep Ve Mezheplerde Hak Ve Batıl Ölçüsü 

"Meslekler, mezhepler ne kadar bâtıl da olsalar, içinde ukde-i hayatiyesi hükmünde bir hak, bir hakikat bulunur. Eğer âsârına ve neticelerine hükmeden hak ve hakikat ise ve menfî cihetleri müsbet cihetlerine mağlûp ise, o meslek haktır. Eğer içinde hak ve hakikat, neticelere hükmedemiyor ve menfî ciheti müsbet cihetine galebe ediyorsa, o meslek bâtıldır. Onun ehli, ehl-i bid'a ve dalâlet olur. Her bâtıl bir mesleğin her bir ciheti bâtıl olmak lâzım olmadığı gibi, herbir hak mesleğin dahi her bir ciheti hak olmak lâzım değildir" der.(58)

2-Azınlıkta Kalan Fikir Öldürülmez

Tuluat isimli eserde: " Âlem-i İslâm ulemasının ortasındaki müthiş ihtilâfata ne dersin ve reyin nedir?" Şeklindeki bir soruya verilen cevapta: "Şeriattan işitiyoruz ki, rey-i cumhur budur, fetvâ bunun üzerinedir. Yani çoğunluğun ittifak ettiği görüş veya ekseriyetin fikri budur denildiği zaman, azınlıkta kalan fikrî de yok saymamak gerekir.

Eğer o azınlıkta kalan görüş dinin esasatına zıt değilse şer'i ve ilmi bir delile de dayanıyorsa o fetvanın ve içtihadın azınlıkta kaldı diyerek öldürülmemesi gerekir. Çünkü madem o azınlıkta kalan içtihat şer'i bir hakikata istinat ediyor, belki bazen o fetva ile amel edilmek icabedebilir. Belki bazılarının fikri ve kalbine o içtihat daha uygun gelerek bir ihtiyaca cevap verebilir.(59)

3.Müçtehitler Taklide Mecbur Ve Mükellef Değildir

 Üstad, fikir hürriyetine o kadar önem verir ki,"ahlâk-ı âliyeyi tesis ve alçak huyları imha ve izale etmenin, cevher-i insaniyetten perdeyi kaldırıp hakikati teşhir etmek, (ancak ve ancak) hürriyet-i kelâma serbestî vermek,"(60) ile mümkün olabileceğini söyler. Buna ilaveten"Hakikatın her köşesini izhar edip"(61) ortaya çıkarmak için "Ehakkın müddet-i taharrîsi zamanında, bâtılın vücuduna bir nev'i müsamaha var" diyecek kadar, hürriyet alanının geniş tutup, Zemahşerî örneğini verir.

" Mu'tezile mezhebinde Zemahşerî gibi, İtizal'de en mutaassıb bir ferd olduğu halde, muhakkikîn-i Ehl-i Sünnet, onun o şedid itirazatına karşı onu tekfir ve tadlil etmiyorlar, belki bir râh-ı necat onun için arıyorlar. Zemahşerî'nin Ehl-i Sünnet'e itirazatı, hak zannettiği mesleğindeki muhabbet-i haktan ileri geliyordu. Yani, meselâ: Tenzih-i hakikî; onun nazarında, hayvanlar kendi ef'aline hâlık olmasıyla oluyor. Onun için Cenab-ı Hakk'ı tenzih muhabbetinden, Ehl-i Sünnet'in halk-ı ef'al mes'elesinde düsturunu kabul etmiyor."(62)

İşte Bediüzzaman bu sebepten dolayı Muhakemat'ta: "Müçtehid olan başka müçtehidin taklidine mükellef değildir"(63) diyor.

4-İttifak Hedefte Olur Vesilelerde Değil:"Dinî cemaatler (mezhepler) maksadda ittihad etmelidirler. Mesalikte ve meşreblerde ittihad mümkün olmadığı gibi, caiz de değildir. Zira taklid yolunu açar ve "Neme lâzım, başkası düşünsün" sözünü de söylettirir."(64)

Aynı mana Tuluat'ta biraz daha netleşir: "Teşarük, maddiyatta eseri azimleştirir, fevkalade yapar; maneviyatta ve efkârda adileştirir, belki çirkinleştirir."(65)

5- Hakta Her Zaman İcma Sağlanamayabilir

Buraya kadar yapılan izahlardan, hakkında 'nass' bulunan meselelerde icma ve ittifak bir esas iken, füruat denilen içtihada açık konularda ihtilaf etmek ümmete bir ruhsat ve bir rahmet olarak kabul edilmiş. Sadece 'ehak' arayışlarındaki ihtilaf için müsbet ihtilaf yapılması gerektiği hatırlatılmış.

Çünkü en doğrunun hangisi olduğu kesin olarak bilinemediğinden, 'ehak' arayışında menfi ihtilafa düşülmemesi gerektiği belirtilmiş. Meseleyi icma ve ihtilafla ilgili İmam-ı Şafii'nin şu veciz ifadeleriyle noktalamak isterim; " İlmi; icma ve ihtilaf olmak üzere iki esastan ibaret görüyorum. Çünkü sahabe-i kiram da, şura neticesi üzerinde görüş birliği sağlanan kararlara ayrı bir önem vermekle birlikte, ashap bütün özel hükümlerde 'icma' hâsıl olmasını da asla savunmazdı."(66)

Dipnotlar

1-D.İ.A: 2. Cilt. Sh.1

2-D.İ.A: 2. Cilt. Sh.1

3-D.İ.A 21. Cilt; Sh.565

4-www.ufkumuz.com. Dosya -Mustafa Naim

5-Mektubat. 268. (Acluni, Keşfül-Hafa 1-66,68)

6-Rum Suresi: 30/41

7-D.İ.A: 21. Cilt. Sh. 565

8-Sözler. 526

9-Sözler. 179

10-Sözler.201

11-Sözler. 531

12-Zariyat, 51/49

13-Sözler. 335

14-M. Aydın, 1995 Uluslararası Bediüzzaman Sempozyumu

15-Şualar: 14

16-Şualar: 30

17-Mektubat: 43

18-Mektubat: 44

19-İşarat-ül İ'caz: 27

20-D.İ.A: 21. Cilt: 565

21-İ.Canan. Sulh Çizgisi: 43

22- İ.Canan. Sulh Çizgisi: 43

23-Mektubat: 268

24- Mektubat: 268

25-Lem'alar: 158

26-Mektubat: 268

27-Mektubat: 42

28-Mektubat: 45

29-Fıkh-ı Ekber sh.386

30-Divan-ı Harb-i Örfi: 32

31-Şualar: 423

32-Tarihçe-i Hayat: 522

33-Tarihçe-i Hayat 502

34-Sünuhat-Tuluat-İşarat: 17

35-D.İ.A: 40. Cilt: 351

36-D.İ.A: 40. Cilt: 352

37-Sözler: 704

38-İşarat-ül İ'caz: 26

39-Prof.Dr. Şadi Eren. İ.İcaz Terc. 118

40-İşarat-ül İ'caz: 66

41-Mektubat: 435

42-İşarat-ül İ'caz: 42 

43-Sözler: 468

44-Diyanet İlmihali 1.cilt., s: 138

45-İşarat-ül İ'caz: 60

46-İ. Canan. Sulh çizgisi.41 Maide suresi 48

47-Ahmed b. Hanbel, 45/200, Taberanî, h. no:2171

48-Münazarat: 33

49-Sözler: 718

50-Sözler: 704 

51-Diyanet İlmihali 1. Cilt: 23

52-Diyanet İlmihali 1. Cilt: 23

53-(Bk. Zevaid, 5/218). http://www.mumsema.org/misafir-sorulari/177420

54-Sözler: 705

55-Sünuhat-Tuluat-İşarat: 34

56-M. Karabaşoğlu. 23 Eylül 2015 tarihli ihtilaf ahlakı semineri.

57-https://www.karakalem.net

58-Mektubat: 515

59-Sünuhat-Tuluat-İşarat: 79

60-İşarat-ül İ'caz: 109 – 110

61-Mektubat: 268 

62-Mektubat: 454

63-Muhakemat: 48

64-Hutbe-i Şamiye: 99

65-Tuluat. Y.Asya:581 

66-D.İ.A: 21. Cilt. Sh. 565

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

Size yasak edilen büyük günahlardan kaçınırsanız, kusurlarınızı örteriz ve sizi ağırlancağınız şerefli bir yere yerleştiririz.

Nisâ, 31

GÜNÜN HADİSİ

Ramazan ayı girdiği zaman cennetin kapıları açılır, cehennemin kapıları kapanır ve şeytanlar da zincire vurulur.

Tirmizi, Savm 82, (807); İbnu Mace, Sıyam 45, (1746)

TARİHTE BU HAFTA

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI