Cevaplar.Org

KUR’AN’IN ANLAŞILMASINDA SÜNNETİN YERİ-3

Sünnetin Tefsirdeki Yeri Herşeyden önce şunu çok açık olarak ifade etmeliyiz ki, Hz. Peygamber (a.s)'in ilk görevi tebliğ (Kur'an'ın metnini aktarmak)ise, ikinci görevi de tebyin ( Kur'an'ın mesajını açıklayarak, insanlara aktarmak)dir.


Niyazi Beki(Doç. Dr.)

niyazibeki@gmail.com

2016-03-15 10:44:09

Sünnetin Tefsirdeki Yeri

Herşeyden önce şunu çok açık olarak ifade etmeliyiz ki, Hz. Peygamber (a.s)'in ilk görevi tebliğ (Kur'an'ın metnini aktarmak)ise, ikinci görevi de tebyin ( Kur'an'ın mesajını açıklayarak, insanlara aktarmak)dir.

يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ

"Ey Peygamber! Sana Rabbin tarafından gönderileni herkese bildir. Böyle yapmazsan Peygamberlik vazifeni yapmamış olursun. Allah seni insanlardan korur.(1) ayet-i kerimesi tebliğin Peygamberlik vazifesinin esası ve Peygamberin bu vazifeyi yapmakla mükellef olduğunu beyan etmektedir.

وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ

"Hangi millete peygamber gönderdiysek, onu ancak kavminin dili ile gönderdik ki, her şeyi onlara anlatasın"(2) ve

" وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

"İnsanlara, kendilerine indirileni açıklaman için ve düşünüp anlasınlar diye sana da bu Kur'an'ı indirdik."(3) şeklindeki ayetler de Hz. Peygamber'e (a.s) tebyin görevini yüklemektedir.

Kur'an'ın tefsir ve te'vile ihtiyaç duymasının, onun apaçık bir arapça olarak gelmiş olmasıyla çelişmesi sözkonusu değildir.

Açık bir gerçektir ki, kitap yazan her insan, eserini başka açıklamalara ihtiyaç duymaksızın okuyucuları tarafından anlaşılsın diye yazar. Bununla beraber, bu kitapların yine de açıklanmaya ihtiyaçları olur. Bunun üç sebebi vardır:

 Birincisi: İfadelerin veciz olmasıyla birlikte, derin mânâların ve güçlü bir ilmin sözkonusu olması. Ki bu husus, müellifin fazilet ve kemâlini gösterir.

İkincisi: Bir konunun ihtiyaç duyduğu ayrıntılı bilgilerin bulunmaması.

Üçüncüsü: İfadelerin değişik mânâlara açık olması. Bunun gibi, Kur'an'ın indiği asırda sahâbîlerin açıkca anladıkları zâhir hükümlerin yanında, bilmedikleri veya farklı anladıkları, yahut Hz. Peygamber (a.s)'e sorma ihtiyacını hissettikleri ince bir tefekkür ve tetkik isteyen konular da vardı. (4)

İbn Abbas'a göre, tefsir edilecek konular dört çeşittir:

a. Hiç kimsenin öğrenmemekte mâzur sayılamayacağı konular; Farz, helâl-haram gibi. فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ "Bil ki Allah birdir" (Muhammed, 47/19) ifadesi gibi.

b. Arapça dilini bilen herkesin anlayabileceği hususlar. Bir tek mânâya gelen sözcükleri ihtiva eden ifadeler gibi. "Allah'a hamd olsun" cümlesi gibi.

c. İşin uzmanları olan âlimlerin yapacağı tefsir. Genel anlamda Kur'an âyetlerinin; özellikle değişik anlama gelen ifadelerin tevil ve tefsiri gibi.

d. Allah'tan başka kimsenin bilmesine imkân bulunmayan hususlar. Bir kısım müteşabih âyetler gibi. الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى "Allah Arşa istivâ etti" (Tâ Hâ, 20/5) cümlesi gibi. (5)

Sünnet Kur'an'ın Himâyesindedir.

Kur'an-ı Hakim'in pek çok âyetinde, Hz. Peygamber (a.s)'in sünnetine işaret edilmekte ve ona uyulması emredilmektedir.

1. Söyledikleri Vahiydir

وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى {*} مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى {*} وَمَا يَنطِقُ

عَنِ الْهَوَى {*} إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى

"Battığı zaman yıldıza andolsun ki, arkadışınız (Muhammed), sapmadı ve bâtıla inanmadı; O, arzusuna göre de konuşmaz. O(nun bildirdikleri), vahyedilenden başkası değildir."(6)

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً

" Andolsun ki, Peygamber, sizin için, Allah'a ve âhiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah'ı çok zikredenler için güzel bir örnektir."(7)

Bu âyette sözkonusu edilen "örnek olmak" demek, Hz. Peygamber (a.s)in söz, fiil ve davranış biçiminden meydana gelen sünnete uymak demektir.(8)

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ

"(Resûlüm! De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın."(9) âyetinde de açıkça Hz. peygamber (a.s)in yolu demek olan sünnetine tâbi almamız emredilmektedir.

2. Hz. Peygamber (a.s)'e itaat şarttır

وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللّهِ

"Biz her peygamberi -Allah'ın izniyle- ancak kendisine itaat edilmesi için gönderdik"(10) âyetinde bütün peygamberlere itaatin gerekli olduğu vurgulanmaktadır. Hangi mantıkla Peygamberlerin en büyüğü olan Hz. Muhammed (a.s), bu hükmün dışında tutulabilir?

İlginçtir, bir çok âyet Hz. Peygamber(a.s)'e açıkça itaat edilmesini emrettiği halde, bazı akl-ı evveller, bu ifadelerin sadece Allah'a itaati gösterdiğini iddia etmektedir. Yani Allah " Peygamber'e itaat edin" diyor, onlar ise, "hayır bu sadece Allah'a itaati kastetmektedir" diyorlar. Peki, faraza sizce Hz. Peygamber(a.s)'e gerçekten itaat emredilseydi, nasıl bir ifade kullanılacaktı? Yoksa "itaat etmeyin" denilseydi, o zaman mı itaat anlışılacaktı!? Halbuki "Allah ve elçisine itaat edin" şeklindeki ifadelerde, sözkonusu edilen iki itaatin, -atıf harfinden dolayı- birbirinden farklı olması, dil uzmanlarının kabul ettiği ilmî bir kuraldır.

Kaldı ki, bazı âyetlerde Hz. Peygamber(a.s)e itaat, Allah'a itaat ile birlikte kullanılılırken, diğer bir kısım âyetlerde ise, sadece Hz. Peygamber (a.s)'e itaat sözkonusu edilmiştir:

وَإِن تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا

"Eğer Ona (Peygamber'e) itaat ederseniz, doğru yolu bulmuş olursunuz."(11) âyetinde, Allah'ın hoşnut olduğu hidayet yolunun, Hz. Peygamber(a.s)'e itaatten geçtiği hususu, çok açık bir şekilde ifade edilmektedir.

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

"Namazı kılın, zekâtı verin, Peygamber'e itaat edin ki, merhamet göresiniz"(12) âyetinde ise, insanların son derece muhtaç olduğu Allah'ın merahametini çeken câzibe merkezinin, Hz. Peygamber (a.s)'e itaat olduğu vurgulanmış ve özellikle bunun altı çizilmiştir.

مَّنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللّهَ

"Kim Peygamber'e itaat ederse, Allah'a itaat etmiş olur."(13) âyetinde, Hz. Peygamber (a.s)'e itaat, Allah'a itaatla eş tutulmuştur.

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالاً مُّبِيناً

"Allah ve Resûlü bir işe hüküm verdiği zaman, inanmış bir erkek ve kadına o işi kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur. Her kim Allah ve Rusûlüne karşı gelirse, apaçık bir sapıklığa düşmüş olur."(14)

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً

"Ey iman edenler, Allah'a itaat edin. Peygambere itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de (itaat edin). Eğer Allah'a ve âhiret gününe iman ediyorsanız, aranızda herhangi bir konuda ihtilafa düşerseniz, onu Allah'a ve elçisine götürün. Böyle davranmanız, daha iyidir ve sonuç itibariyle daha güzeldir."(15)

İslam bilginlerine göre, âyette sözkonusu edilen "aranızda herhangi bir konuda ihtilafa düşerseniz, onu Allah'a ve elçisine götürün" şeklindeki emirden maksat, işi Allah'ın kitabı Kur'an ile, hayatta olduğu müddetçe Hz. Peygamber(a.s)'in kendisi, vefatından sonra ise, onun sünnetine göre çözmek demektir.(16)

İmam Şafiî de bu âyetin yorumunda şunları söylemiştir: Ayette geçen "İtaat" kelimesinin Allah için olduğu gibi, Hz. Peygamber (a.s) için de ayrıca tekrarlanması, O'nun Kur'an'ın dışında yaptığı emir ve yasaklarına karşı da itaat etmenin gereğine işaret etmek içindir. "sizden olan emir sahiplerine de" ifadesinde görüldüğü üzere, emir sahipleri için ayrıca bir "itaat" kelimesinin kullanılmaması, aksine cümle içerisinde (atıf yoluyla) Allah ve Resûlüne karşı yapılması istenen itaate tâbi kılınarak ifade edilmesi, onlara yapılacak itaatin mutlak olmayıp, Allah'ın kitabı ve elçisinin sünnetine uyma şartına bağlı olduğunu göstermek içindir.(17)

İbn Kayyım da âyetin seçtiği ifade tarzının, Hz. peygamber (a.s)'in bağımsız olarak; Kur'an'ın dışında, kendisinin bizzat vereceği emirlere karşı da itaatin gerekli bulunduğunun bir belgesi olduğunu ifade etmiştir.(18)

İbn Hacer, de bu âyetin üslubundaki inceliğe dikkat çekerek şonları söylemiştir: Gerçekte itaat edilenin Allah olduğu halde; sözkonusu âyette,"itaat" fiilinin, Allah ve elçisi için ayrı ayrı kulanılması, emir sahipleri için ise ayrıca kullanılmayıp , atıf yoluyla gösterilmesi, dinî hükümlerin temel kaynağının Kur'an ve sünnet olduğuna işaret etmek içindir. Buna göre âyetin mânâsı şöyledir: " Allah"'ın Kur'an'da sizlere emrettiği hususlarda O'na itaat edin. Hz. Peygamber (a.s)'in de gerek Kur'an'ı açıklarken gerekse, kendisi birşeyi size emrederken, mutlaka O'na itaat edin." Diğer bir ifadeyle: "Tilavetiyle taabud edilen (okunması tek başına ibadet sayılan) vahiy (Kur'an) ile size verdiği emirlerde Allah'a itaat edin. Kur'an olmayan vahiy ile size verdiği emirlerde de Peygamber (a.s)'e itaat edin."(19)

3. Hz. Peygamber uyarıcıdır

وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لأُنذِرَكُم بِهِ

"Bu Kur'an, kendisiyle sizi ve ulaştığı herkesi uyarmam için vahyolundu." (20)âyeti, Hz. Peygamber (a.s)' in sünnetine işaret etmektedir. Aksi takdirde sonradan gelen ve Kur'an'ı kabul eden nesillere, Onun uyarıları nasıl ulaşır? Çünkü kendisi Kur'an metninin dışında da uyarılarda bulunacaktır. Nitekim,

وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ

"Önce en yakın akrabanı uyar"(21) âyeti indiğinde, Hz. Peygamber (a.s), derhal akrabanı toplamış ve onları, Kur'an'ın ifadesi ile değil, kendi ifadesiyle uyarmış ve onlara şöyle seslenmiştir: "Şu vâdinin içinde, size saldırmaya hazırlanmış bir suvâri birliğinin olduğunu söylesem, bana inanır mısınız?" Oradakiler hep bir ağızdan "Evet, çünkü şimdiye kadar senden doğrudan başkasını görmedik" dediler. Sonra genelde bütün Kureyş kabilesine, özelde -isim vererek, amcası Abbas'a, halası Safiyye'ye ve kızı Fatıma'ya seselenerek "kendinizi Allah'tan satınalmaya bakın. (Allah'ın izni olmadan) Allah katında sizin için birşey yapamam"(22) diyerek, kimsenin soyuna sopuna güvenmemesini tavsiye etmiştir.

Dipnotlar

1-Maide, 5/67.

2-İbrahim, 14/4.

3-Nahl, 16/44.

4-bkz. el-İtkan, II/223.

5-Zerkânî, Menâhil, II/13.

6-Necm, 53/1-4.

7-Ahzâb, 33/21.

8-bk. Abdulgani Abdulhalık, Hücciyyetü's-Sünne, 304.

9-Al-i İmrân, 3/31.

10-Nisâ, 4/64.

11-Nûr, 24/54.

12-Nûr, 24/56.

13-Nisâ, 4/80.

14-Ahzâb, 36.

15-Nisâ, 4/59.

16-bk. Abdulğanî, Abdulhâlık, Hücciyetü's-Sünne, 298.

17-bk. Şafiî, er-Risâle, 79-80.

18-bk. İbn Kayyım, İ'lâmu'l-Muvakkiîn, I/54.

19-bk. İbn Hacer., Fethu'l-Bârî, XIII/91.

20-En'âm, 6/19.

21-Şuarâ, 26/214.

22-Buhârî, Tefsir, 26.

 

Bu yazıya yorum yazın


Not: Yanında (*) işareti olanlar zorunlu alanlardır.

Bu yazıya gelen yorumlar.

DİĞER YAZILAR

HZ.PEYGAMBERİN KONUŞMA SÜNNETİ, YAZMADA VE KONUŞMADA UYMAMIZ GEREKEN ÖLÇÜLER!

HZ.PEYGAMBERİN KONUŞMA SÜNNETİ, YAZMADA VE KONUŞMADA UYMAMIZ GEREKEN ÖLÇÜLER!

Her konuda ölçümüz ve örneğimiz Hz. Muhammed (asv) Efendimiz olduğu gibi, konuşma konusunda

TARİHTE SÜNNETİN HÜCCET DEĞERİNE DİL UZATANLAR-3

TARİHTE SÜNNETİN HÜCCET DEĞERİNE DİL UZATANLAR-3

B. Hint Kıtası Geçen yüzyılda İngilizler Hindistan'ı tamamıyla sömürgeleştirdiler. M

TARİHTE SÜNNETİN HÜCCET DEĞERİNE DİL UZATANLAR-2

TARİHTE SÜNNETİN HÜCCET DEĞERİNE DİL UZATANLAR-2

Şüphesiz hadis kaynakları Sünnetin en güvenilir koruyucularıdır. Nebevi Sünnet, İslamî te

TARİHTE SÜNNETİN HÜCCET DEĞERİNE DİL UZATANLAR-1

TARİHTE SÜNNETİN HÜCCET DEĞERİNE DİL UZATANLAR-1

Sünneti terk edip sadece Kur'anla yetinmek mümkün değildir. Keza İslam'ın öğretilerine bağl

BATININ İSLAM DÜNYASINI İŞGAL ETMEKLE GÜTTÜĞÜ AMAÇLAR

BATININ İSLAM DÜNYASINI İŞGAL ETMEKLE GÜTTÜĞÜ AMAÇLAR

Sömürgeci Batının İslam dünyasını istilâ etmekle güttüğü pek çok hedefi bulunmaktadır

HZ. PEYGAMBER’İN AHLÂKÎ KİŞİLİĞİ

HZ. PEYGAMBER’İN AHLÂKÎ KİŞİLİĞİ

Şurası bir gerçektir ki, kalbi korkmayanın azaları korkmadığı gibi, göğsü (kalbi) ilâhî

SEMAVİ KİTAPLARDA MÜJDELENEN NEBİ-2

SEMAVİ KİTAPLARDA MÜJDELENEN NEBİ-2

İncil'deki İşaretler Cârûd b. el-Alâ Bahreyn’de oturmuş büyük bir Hristiyan âlimi idi.

SEMAVİ KİTAPLARDA MÜJDELENEN NEBİ-1

SEMAVİ KİTAPLARDA MÜJDELENEN NEBİ-1

Semâvî kitaplarda Hz. Muhammed Fetih Sûresi’nin 29. âyetinde, Hz. Peygamber ve onun sevgili a

KUR'AN'IN IŞIĞINDA HZ. PEYGAMBER'İN MU'CİZELERİ-3

KUR'AN'IN IŞIĞINDA HZ. PEYGAMBER'İN MU'CİZELERİ-3

b) Kur'an'da Hissî Mucizeler Hz. Peygamber (s.a)in hissî mucize gösterdiğinin delillerini sahî

KUR'AN'IN IŞIĞINDA HZ. PEYGAMBER'İN MU'CİZELERİ-2

KUR'AN'IN IŞIĞINDA HZ. PEYGAMBER'İN MU'CİZELERİ-2

Hissî Mucizeler Hissî mucizenin en yaygın ve kabul gören-ve Matûridî kelamcı Nureddin es-Sâ

HZ. PEYGAMBER’İN DEĞİŞTİRDİĞİ İSİMLER

HZ. PEYGAMBER’İN DEĞİŞTİRDİĞİ İSİMLER

Hz. Peygamber(asm.)in, anlamı hoş olmayan, kötü şeyler çağrıştıran bazı isimleri güzel a

(Resulüm!) Sana bu mübarek Kitab'ı, ayetlerini düşünsünler ve aklı olanlar öğüt alsınlar diye indirdik.

Sa'd, 29

GÜNÜN HADİSİ

"Şekavet sahibi Allah'a yakındır, insanlara yakındır, cennete yakındır, cehennemden uzaktır. Cimri ise Allah'tan uzaktır, insanlardan uzaktır, cennetten uzaktır, cehenneme yakındır. Cahil şekavet sahibini Allah, cimri ibadet düşkününden daha çok sever."

Tirmizi, Birr 40, (1962)

TARİHTE BU HAFTA

*Bosna'da 800 kadar camii Sırplar Tarafından Yıkıldı(20 Ocak 1993) *Ridaniye Zaferi(22 Ocak 1517) *Babiali Baskını(23 Ocak 1913) *Hz.Ali'nin Küfe'de Şehid Edilmesi(24 Ocak 661)

ANKET

Sitemizle nasıl tanıştınız?

Yükleniyor...

SİTE HARİTASI